Scansione metrica Ovidio, Ars Amatoria, liber I

OVIDIO, ARS AMATORIA

Distici elegiaci

LIBER I

Sī quĭs ĭn - hōc ār-tēm pŏpŭ-lō nōn - nōvĭt ă-māndī,

hōc lĕgăt ēt lēctō ‖ cārmĭnĕ dōctŭs ămēt.

Ārtĕ cĭtaē vēlōquĕ rătēs rēmōquĕ mŏvēntūr,

ārtĕ lĕvēs cūrrūs: ‖ ārtĕ rĕgēndŭs Ămōr.

Cūrrĭbŭs Aūtŏmĕdōn lēntīsque ĕrăt āptŭs hăbēnīs,5

Tīphўs ĭn Haēmŏnĭā ‖ pūppĕ măgīstĕr ĕrāt:

mē Vĕnŭs ārtĭfĭcēm tĕnĕrō praēfēcĭt Ămōrī;

Tīphўs ĕt Aūtŏmĕdōn ‖ dīcăr Ămōrĭs ĕgō.

Īllĕ quĭdēm fĕrŭs ēst ēt quī mĭhĭ saēpĕ rĕpūgnēt;

sēd pŭĕr ēst, aētās ‖ mōllĭs ĕt āptă rĕgī.

Phīllўrĭdēs pŭĕrūm cĭthărā pērfēcĭt Ăchīllēm

ātque ănĭmōs plăcĭdā ‖ cōntŭdĭt ārtĕ fĕrōs.

Quī quŏtĭēns sŏcĭōs, tŏtĭēns ēxtērrŭĭt hōstēs,

crēdĭtŭr ānnōsūm ‖ pērtĭmŭīssĕ sĕnēm;

quās Hēctōr sēnsūrŭs ĕrāt, pōscēntĕ măgīstrō15

vērbĕrĭbūs iūssās ‖ praēbŭĭt īllĕ mănūs.

Aēăcĭdaē Chīrōn, ĕgŏ sūm praēcēptŏr Ămōrīs;

saēvŭs ŭtērquĕ pŭēr, ‖ nātŭs ŭtērquĕ dĕā.

Sēd tămĕn ēt taūrī cērvīx ŏnĕrātŭr ărātrō,

frēnăquĕ māgnănĭmī ‖ dēntĕ tĕrūntŭr ĕquī:20

ēt mĭhĭ cēdĕt Ămōr, quāmvīs mĕă vūlnĕrĕt ārcū

pēctŏră, iāctātās ‖ ēxcŭtĭātquĕ făcēs;

quō mē fīnxĭt Ămōr, quō mē vĭŏlēntĭŭs ūssīt,

hōc mĕlĭōr fāctī ‖ vūlnĕrĭs ūltŏr ĕrō.

Nōn ĕgŏ, Phoēbĕ, dătās ā tē mĭhĭ mēntĭăr ārtēs,25

nēc nōs āĕrĭaē ‖ vōcĕ mŏnēmŭr ăvīs,

nēc mĭhĭ sūnt vīsaē Clīō Clīūsquĕ sŏrōrēs

sērvāntī pĕcŭdēs ‖ vāllĭbŭs, Āscră, tŭīs;

ūsŭs ŏpūs mŏvĕt hōc: vātī pārētĕ pĕrītō;

vēră cănām. Coēptīs, ‖ mātĕr Ămōrĭs, ădēs.30

Ēstĕ prŏcūl, vīttaē tĕnŭēs, īnsīgnĕ pŭdōrīs,

quaēquĕ tĕgīs mĕdĭōs ‖ īnstĭtă lōngă pĕdēs:

nōs Vĕnĕrēm tūtām cōncēssăquĕ fūrtă cănēmūs

īnquĕ mĕō nūllūm ‖ cārmĭnĕ crīmĕn ĕrīt.

Prīncĭpĭō, quŏd ămārĕ vĕlīs, rĕpĕrīrĕ lăbōrā,35

quī nŏvă nūnc prīmūm ‖ mīlĕs ĭn ārmă vĕnīs;

prōxĭmŭs huīc lăbŏr ēst plăcĭtam ēxōrārĕ pŭēllām;

tērtĭŭs, ūt lōngō ‖ tēmpŏrĕ dūrĕt ămōr.

Hīc mŏdŭs; haēc nōstrō sīgnābĭtŭr ārĕă cūrrū;

haēc ĕrĭt ādmīssā ‖ mētă prĕmēndă rŏtā.40

Dūm lĭcĕt ēt lōrīs pāssīm pŏtĕs īrĕ sŏlūtīs,

ēlĭgĕ cuī dīcās ‖ «Tū mĭhĭ sōlă plăcēs».

Haēc tĭbĭ nōn tĕnŭēs vĕnĭēt dēlāpsă pĕr aūrās;

quaērēnda ēst ŏcŭlīs ‖ āptă pŭēllă tŭīs.

Scīt bĕnĕ vēnātōr, cērvīs ŭbĭ rētĭă tēndāt;45

scīt bĕnĕ, quā frēndēns ‖ vāllĕ mŏrētŭr ăpēr;

aūcŭpĭbūs nōtī frŭtĭcēs; quī sūstĭnĕt hāmōs,

nōvīt quaē mūltō ‖ pīscĕ nătēntŭr ăquaē:

tū quŏquĕ, mātĕrĭām lōngō quī quaērĭs ămōrī,

āntĕ frĕquēns quō sīt ‖ dīscĕ pŭēllă lŏcō.50

Nōn ĕgŏ quaērēntēm vēntō dărĕ tēlă iŭbēbō,

nēc tĭbi ŭt īnvĕnĭās ‖ lōngă tĕrēndă vĭa ēst.

Āndrŏmĕdēn Pērseūs nīgrīs pōrtārĭt ăb Īndīs,

rāptăquĕ sīt Phrўgĭō ‖ Grāiă pŭēllă vĭrō;

tōt tĭbĭ tāmquĕ dăbīt fōrmōsās Rōmă pŭēllās,55

«Haēc hăbĕt» ūt dīcās ‖ «quīdquĭd ĭn ōrbĕ fŭīt.»

Gārgără quōt sĕgĕtēs, quŏt hăbēt Mēthŷmnă răcēmōs,

aēquŏrĕ quōt pīscēs, ‖ frōndĕ tĕgūntŭr ăvēs,

quōt caēlūm stēllās, tŏt hăbēt tŭă Rōmă pŭēllās:

mātĕr ĭn Aēnēaē ‖ cōnstĭtĭt ūrbĕ sŭī.60

Seū căpĕrīs prīmīs ĕt ădhūc crēscēntĭbŭs ānnīs,

ānte ŏcŭlōs vĕnĭēt ‖ vēră pŭēllă tŭōs;

sīvĕ cŭpīs iŭvĕnēm, iŭvĕnēs tĭbĭ mīllĕ plăcēbūnt:

cōgērīs vōtī ‖ nēscĭŭs ēssĕ tŭī.

Seū tē fōrtĕ iŭvāt sēra ēt săpĭēntĭŏr aētās,65

hōc quŏquĕ, crēdĕ mĭhī, ‖ plēnĭŭs āgmĕn ĕrīt.

Tū mŏdŏ Pōmpĕĭā lēntūs spătĭārĕ sŭb ūmbrā,

cūm sōl Hērcŭlĕī ‖ tērgă lĕōnĭs ădīt,

aūt ŭbĭ mūnĕrĭbūs nātī sŭă mūnĕrĕ mātēr

āddĭdĭt, ēxtērnō ‖ mārmŏrĕ dīvĕs ŏpūs;70

nēc tĭbĭ vītētūr quaē prīscīs spārsă tăbēllīs

pōrtĭcŭs aūctōrīs ‖ Līvĭă nōmĕn hăbēt,

quāquĕ părārĕ nĕcēm mĭsĕrīs pătrŭēlĭbŭs aūsaē

Bēlĭdĕs ēt strīctō ‖ stāt fĕrŭs ēnsĕ pătēr;

nēc tē praētĕrĕāt Vĕnĕrī plōrātŭs Ădōnīs75

cūltăquĕ Iūdaēō ‖ sēptĭmă sācră Sўrō,

nēc fŭgĕ līnĭgĕraē Mēmphītĭcă tēmplă iŭvēncaē

(mūltās īllă făcīt, ‖ quōd fŭĭt īpsă Iŏvī);

et fora conveniunt (quis credere possit?) amori,

flāmmăque ĭn ārgūtō ‖ saēpĕ rĕpērtă fŏrō.80

Sūbdĭtă quā Vĕnĕrīs fāctō dē mārmŏrĕ tēmplō

Āppĭăs ēxprēssīs ‖ āĕră pūlsăt ăquīs,

īllō saēpĕ lŏcō căpĭtūr cōnsūltŭs Ămōrī,

quīque ălĭīs cāvīt, ‖ nōn căvĕt īpsĕ sĭbī;

īllō saēpĕ lŏcō dēsūnt sŭă vērbă dĭsērtō,85

rēsquĕ nŏvaē vĕnĭūnt, ‖ caūsăque ăgēndă sŭa ēst.

Hūnc Vĕnŭs ē tēmplīs, quaē sūnt cōnfīnĭă, rīdēt;

quī mŏdŏ pātrōnūs, ‖ nūnc cŭpĭt ēssĕ clĭēns.

Sēd tū praēcĭpŭē cūrvīs vēnārĕ thĕātrīs;

haēc lŏcă sūnt vōtō ‖ fērtĭlĭōră tŭō.90

Īllīc īnvĕnĭēs quŏd ămēs, quōd lūdĕrĕ pōssīs,

quōdquĕ sĕmēl tāngās, ‖ quōdquĕ tĕnērĕ vĕlīs.

Ūt rĕdĭt ītquĕ frĕquēns lōngūm fōrmīcă pĕr āgmēn,

grānĭfĕrō sŏlĭtūm ‖ cūm vĕhĭt ōrĕ cĭbūm,

aūt ŭt ăpēs sāltūsquĕ sŭōs ĕt ŏlēntĭă nāctaē95

pāscŭă pēr flōrēs ‖ ēt thўmă sūmmă vŏlānt,

sīc rŭĭt ād cĕlĕbrēs cūltīssĭmă fēmĭnă lūdōs;

cōpĭă iūdĭcĭūm ‖ saēpĕ mŏrātă mĕum ēst.

Spēctātūm vĕnĭūnt, vĕnĭūnt spēctēntŭr ŭt īpsaē;

īllĕ lŏcūs cāstī ‖ dāmnă pŭdōrĭs hăbēt.100

Prīmūs sōllĭcĭtōs fēcīstī, Rōmŭlĕ, lūdōs,

cūm iūvīt vĭdŭōs ‖ rāptă Săbīnă vĭrōs.

Tūnc nĕquĕ mārmŏrĕō pēndēbānt vēlă thĕātrō,

nēc fŭĕrānt lĭquĭdō ‖ pūlpĭtă rūbră crŏcō;

īllīc quās tŭlĕrānt nĕmŏrōsă Pălātĭă frōndēs105

sīmplĭcĭtēr pŏsĭtaē ‖ scēnă sĭne ārtĕ fŭīt;

īn grădĭbūs sēdīt pŏpŭlūs dē caēspĭtĕ fāctīs,

quālĭbĕt hīrsūtās ‖ frōndĕ tĕgēntĕ cŏmās.

Rēspĭcĭūnt ŏcŭlīsquĕ nŏtānt sĭbĭ quīsquĕ pŭēllām

quām vĕlĭt, ēt tăcĭtō ‖ pēctŏrĕ mūltă mŏvēnt;110

dūmquĕ rŭdēm praēbēntĕ mŏdūm tībīcĭnĕ Tūscō

lūdĭŭs aēquātām ‖ tēr pĕdĕ pūlsăt hŭmūm,

īn mĕdĭō plaūsū (plaūsūs tūnc ārtĕ cărēbānt)

rēx pŏpŭlō praēdaē ‖ sīgnă †pĕtēndㆠdĕdīt.

Prōtĭnŭs ēxsĭlĭūnt ănĭmūm clāmōrĕ fătēntēs115

vīrgĭnĭbūs cŭpĭdās ‖ īnĭcĭūntquĕ mănūs;

ūt fŭgĭūnt ăquĭlās, tĭmĭdīssĭmă tūrbă, cŏlūmbaē

ūtquĕ fŭgīt vīsōs ‖ āgnă nŏvēllă lŭpōs,

sīc īllaē tĭmŭērĕ vĭrōs sĭnĕ lēgĕ rŭēntēs;

cōnstĭtĭt īn nūllā ‖ quī fŭĭt āntĕ cŏlōr.120

Nām tĭmŏr ūnŭs ĕrāt, făcĭēs nōn ūnă tĭmōrīs:

pārs lănĭāt crīnēs, ‖ pārs sĭnĕ mēntĕ sĕdēt;

āltĕră maēstă sĭlēt, frūstrā vŏcăt āltĕră mātrēm;

haēc quĕrĭtūr, stŭpĕt haēc; ‖ haēc mănĕt, īllă fŭgīt.

Dūcūntūr rāptaē, gĕnĭālīs praēdă, pŭēllaē,125

ēt pŏtŭīt mūltās ‖ īpsĕ dĕcērĕ tĭmōr.

Sī quă rĕpūgnārāt nĭmĭūm cŏmĭtēmquĕ nĕgārāt,

sūblātām cŭpĭdō ‖ vīr tŭlĭt īpsĕ sĭnū

ātque ĭtă: «Quīd tĕnĕrōs lăcrĭmīs cōrrūmpĭs ŏcēllōs?

Quōd mātrī pătĕr ēst, ‖ hōc tĭbĭ» dīxĭt «ĕrō.»130

Rōmŭlĕ, mīlĭtĭbūs scīstī dărĕ cōmmŏdă sōlūs:

haēc mĭhĭ sī dĕdĕrīs ‖ cōmmŏdă, mīlĕs ĕrō.

Scīlĭcĕt ēx īllō sōllēmnĭă mōrĕ thĕātră

nūnc quŏquĕ fōrmōsīs ‖ īnsĭdĭōsă mănēnt.

Nēc tē nōbĭlĭūm fŭgĭāt cērtāmĕn ĕquōrūm:135

mūltă căpāx pŏpŭlī ‖ cōmmŏdă Cīrcŭs hăbēt.

Nīl ŏpŭs ēst dĭgĭtīs pēr quōs ārcānă lŏquārīs,

nēc tĭbĭ pēr nūtūs ‖ āccĭpĭēndă nŏta ēst;

prōxĭmŭs ā dŏmĭnā nūllō prŏhĭbēntĕ sĕdētō;

iūngĕ tŭūm lătĕrī ‖ quā pŏtĕs ūsquĕ lătūs.140

Ēt bĕnĕ, quōd cōgīt, sī nōlīs, līnĕă iūngī,

quōd tĭbĭ tāngēnda ēst ‖ lēgĕ pŭēllă lŏcī.

Hīc tĭbĭ quaērātūr sŏcĭī sērmōnĭs ŏrīgŏ,

ēt mŏvĕānt prīmōs ‖ pūblĭcă vērbă sŏnōs:

cūiŭs ĕquī vĕnĭānt făcĭtō stŭdĭōsĕ rĕquīrās,145

nēc mŏră, quīsquĭs ĕrīt ‖ cuī făvĕt īllă, făvē.

Āt cūm pōmpă frĕquēns caēlēstĭbŭs ībĭt ĕbūrnīs,

tū Vĕnĕrī dŏmĭnaē ‖ plaūdĕ făvēntĕ mănū;

ūtquĕ fĭt, īn grĕmĭūm pūlvīs sī fōrtĕ pŭēllaē

dēcĭdĕrīt, dĭgĭtīs ‖ ēxcŭtĭēndŭs ĕrīt.150

Ētsī nūllŭs ĕrīt pūlvīs, tămĕn ēxcŭtĕ nūllūm:

quaēlĭbĕt ōffĭcĭō ‖ caūsă sĭt āptă tŭō;

pāllĭă sī tērrā nĭmĭūm dēmīssă iăcēbūnt,

cōllĭge ĕt īnmūndā ‖ sēdŭlŭs ēffĕr hŭmō:

prōtĭnŭs, ōffĭcĭī prĕtĭūm, pătĭēntĕ pŭēllā155

cōntīngēnt ŏcŭlīs ‖ crūră vĭdēndă tŭīs.

Rēspĭcĕ praētĕrĕā, pōst vōs quīcūmquĕ sĕdēbīt,

nē prĕmăt ōppŏsĭtō ‖ mōllĭă tērgă gĕnū.

Pārvă lĕvīs căpĭūnt ănĭmōs: fŭĭt ūtĭlĕ mūltīs

pūlvīnūm făcĭlī ‖ cōmpŏsŭīssĕ mănū;160

prōfŭĭt ēt tĕnŭī vēntōs mōvīssĕ tăbēllā

ēt căvă sūb tĕnĕrūm ‖ scāmnă dĕdīssĕ pĕdēm.

Hōs ădĭtūs Cīrcūsquĕ nŏvō praēbēbĭt ămōrī

spārsăquĕ sōllĭcĭtō ‖ trīstĭs hărēnă fŏrō.

Īllā saēpĕ pŭēr Vĕnĕrīs pūgnāvĭt hărēnā165

ēt, quī spēctāvīt ‖ vūlnĕră, vūlnŭs hăbēt:

dūm lŏquĭtūr tāngītquĕ mănūm pōscītquĕ lĭbēllūm

ēt quaērīt pŏsĭtō ‖ pīgnŏrĕ, vīncăt ŭtēr,

saūcĭŭs īngĕmŭīt tēlūmquĕ vŏlātĭlĕ sēnsīt

ēt pārs spēctātī ‖ mūnĕrĭs īpsĕ fŭīt.170

Quīd, mŏdŏ cūm bēllī nāvālĭs ĭmāgĭnĕ Caēsār

Pērsĭdăs īndūxīt ‖ Cēcrŏpĭāsquĕ rătēs?

Nēmpe ăb ŭtrōquĕ mărī iŭvĕnēs, ăb ŭtrōquĕ pŭēllaē

vēnēre, ātque īngēns ‖ ōrbĭs ĭn Ūrbĕ fŭīt.

Quīs nōn īnvēnīt tūrbā, quŏd ămārĕt, ĭn īllā?175

Ēheū, quām mūltōs ‖ ādvĕnă tōrsĭt ămōr!

Ēccĕ, părāt Caēsār, dŏmĭtō quōd dēfŭĭt ōrbī,

āddĕrĕ: nūnc, Ŏrĭēns ‖ ūltĭmĕ, nōstĕr ĕrīs.

Pārthĕ, dăbīs poēnās; Crāssī gaūdētĕ sĕpūltī

sīgnăquĕ bārbărĭcās ‖ nōn bĕnĕ pāssă mănūs.180

Ūltŏr ădēst prīmīsquĕ dŭcēm prŏfĭtētŭr ĭn ānnīs

bēllăquĕ nōn pŭĕrō ‖ trāctăt ăgēndă pŭēr.

Pārcĭtĕ nātālēs tĭmĭdī nŭmĕrārĕ dĕōrūm:

Caēsărĭbūs vīrtūs ‖ cōntĭgĭt āntĕ dĭēm.

Īngĕnĭūm caēlēstĕ sŭīs vēlōcĭŭs ānnīs185

sūrgĭt ĕt īgnāvaē ‖ fērt mălĕ dāmnă mŏraē:

pārvŭs ĕrāt mănĭbūsquĕ dŭōs Tīrŷnthĭŭs ānguēs

prēssĭt ĕt īn cūnīs ‖ iām Iŏvĕ dīgnŭs ĕrāt;

nūnc quŏquĕ quī pŭĕr ēs, quāntūs tūm, Bācchĕ, fŭīstī,

cūm tĭmŭīt thŷrsōs ‖ Īndĭă vīctă tŭōs?190

Aūspĭcĭīs ānnīsquĕ pătrīs, pŭĕr, ārmă mŏvēbīs

ēt vīncēs ānnīs ‖ aūspĭcĭīsquĕ pătrīs.

Tālĕ r