Schemi Storia delle comunicazioni di massa

CORSO‌

:‌

‌Storia‌

‌delle‌ ‌comunicazioni‌

‌di‌

‌massa‌ ‌

‌

INDICE‌ ‌

‌

INTRODUZIONE‌ ‌ 2‌ ‌

LA‌

‌SOCIETÀ‌

‌DI‌

‌MASSA‌ ‌ 2‌

‌-‌

‌4‌ ‌

LA‌

‌STAMPA‌

‌COME‌

‌MEZZO‌

‌DI‌

‌COMUNICAZIONE‌

‌DI‌

‌MASSA‌ ‌ 5‌

‌-‌

‌7‌ ‌

LO‌

‌SVILUPPO‌

‌DELL'INDUSTRIA‌

‌CINEMATOGRAFICA‌ ‌ 8‌

‌-‌

‌10‌ ‌

IL‌

‌SUCCESSO‌

‌DELLA‌

‌RADIO‌ ‌ 11‌

‌-‌

‌12‌ ‌

L'AVVENTO‌

‌DELLA‌

‌PUBBLICITÀ‌ ‌ 13‌

‌-‌

‌17‌ ‌

WONDERLAND:‌

‌LA‌

‌CULTURA‌

‌DI‌

‌MASSA‌

‌NEGLI‌

‌USA‌ ‌ 18‌

‌-‌

‌21‌‌ ‌

LA‌

‌TELEVISIONE‌

‌E‌

‌LA‌

‌SOCIETÀ‌

‌DEI‌

‌CONSUMI‌ ‌ 22‌

‌-‌

‌27‌ ‌

INTERNET‌ ‌ 28‌ ‌-‌

‌29‌ ‌

LA‌

‌GLOBALIZZAZIONE‌

‌E‌

‌I‌

‌MEDIA‌ ‌ 29‌ ‌

‌

‌

‌

‌

‌

‌

‌

‌

‌

‌

‌

‌

‌

‌

‌

‌

‌

‌

‌

‌

‌

‌

‌

‌

‌

‌

‌

‌

‌

‌

‌

‌

‌

‌

‌

‌

‌

‌

‌

‌

‌

‌

‌

‌

‌

‌

‌

‌

‌ 1‌ ‌

INTRODUZIONE‌ ‌

Definizione‌ d

‌ i‌ c

‌ omunicazione‌ d

‌ i‌ m

‌ assa:‌ ‌

ogni‌ ‌processo‌ ‌di‌ ‌produzione,‌ ‌trasmissione‌ ‌e‌ ‌diffusione‌ ‌di‌ ‌testi,‌ ‌notizie,‌ ‌immagini,‌ ‌suoni‌

«È‌ ‌detto‌ ‌comunicazione‌ ‌di‌ ‌massa‌ ‌ ,‌ ‌atti‌ ‌a‌‌

raggiungere‌‌‌

in‌‌modo‌‌simultaneo‌‌o‌‌comunque‌‌entro‌‌brevissimo‌‌tempo‌‌un‌‌gran‌‌numero‌‌di‌‌persone‌‌separate‌‌e‌‌disperse‌‌su‌‌vasto‌‌spazio‌‌e‌‌

per‌‌lo‌‌più‌‌non‌‌in‌‌rapporto‌‌tra‌‌loro‌

.‌‌I‌‌mezzi‌‌usati‌‌per‌‌attuare‌‌tal‌‌genere‌‌di‌‌processo‌‌-‌‌cinema,‌‌stampa,‌‌manifesti,‌‌radio,‌‌televisione‌‌-‌‌sono‌‌

mezzi‌‌di‌‌comunicazione‌‌di‌‌massa‌

,‌‌o,‌‌con‌‌ibrido‌‌anglo-latino‌‌entrato‌‌ormai‌‌in‌‌tutte‌‌le‌‌lingue,‌‌mass‌‌media‌

detti‌‌‌ .‌‌I‌‌materiali‌‌da‌‌essi‌‌diffusi,‌‌

c

ontenuto‌

‌della‌

‌comunicazione‌

‌di‌

‌massa‌ d

esignati‌

‌in‌

‌blocco‌

‌come‌

‌cultura‌

‌di‌

‌massa‌

ovvero‌

‌il‌

‌ ,‌

‌sono‌

‌spesso‌

‌ .»‌ ‌

(Luciano‌ ‌Gallino,‌ ‌Dizionario‌ ‌di‌

‌sociologia,‌

‌2006)‌ ‌ ‌

LA‌

‌SOCIETÀ‌

‌DI‌

‌MASSA‌ ‌

‌ ingresso‌ ‌delle‌ ‌masse‌ ‌come‌‌

La‌ ‌formazione‌ ‌della‌ ‌società‌ ‌di‌ ‌massa‌ ‌avvenne‌ ‌tra‌ ‌il‌ ‌1870‌ ‌e‌ ‌il‌ ‌1914‌ ‌ca.‌ ‌Con‌ ‌essa‌ ‌si‌ ‌intende‌ ‌l’‌

protagoniste‌ ‌della‌ ‌scena‌ ‌sociale.‌ ‌ passaggio‌‌dalla‌‌società‌‌aristocratica‌‌(con‌‌l’esclusione‌‌istituzionalizzata‌‌

Avvenne‌‌un‌‌graduale‌‌‌

a‌ ‌una‌ ‌nuova‌ ‌società‌ ‌

delle‌ ‌classe‌ ‌lavoratrici)‌ ‌ →‌ ‌caratterizzata‌ ‌dalla‌ ‌

fruizione‌ ‌(da‌ ‌categorie‌ ‌sociali‌ ‌sempre‌ ‌più‌ ‌ampie)‌ ‌

di‌ ‌beni‌‌

(merci,‌ s

‌ ervizi,‌ c

‌ onoscenze,‌ d

‌ iritti,‌ e

‌ cc...)‌ c

‌ he‌ i

‌

n‌ p

‌ recedenza‌ e

‌ rano‌ p

‌ atrimonio‌ e

‌ sclusivo‌ d

‌ elle‌ m

‌ inoranze.‌ ‌

vita‌‌pubblica‌

Tale‌‌società‌‌(costituita‌‌da‌‌operai,‌‌contadini,‌‌lavoratori‌‌del‌‌settore‌‌terziario)‌‌partecipava‌‌alla‌‌‌ ,‌‌tramite‌‌‌organizzazioni‌‌

sindacali‌ e

‌ ‌ p

‌ artitiche‌,‌

e

‌ venti‌,‌

m

‌ anifestazione‌,‌ e

‌ ‌ a

‌ nche‌ g

‌ razie‌ a

‌ lla‌

s

‌ tampa‌‌

e

‌ ‌ a

‌ gli‌

a

‌ ltri‌

s

‌ trumenti‌ d

‌ i‌ c

‌ omunicazione.‌ ‌

‌

L’entrata‌ i

‌

n‌ s

‌ cena‌

d

‌ i‌ q

‌ uesto‌ g

‌ ruppo‌

p

‌ rovocò‌ d

‌ elle‌ r

‌ eazioni‌ a

‌ mbivalenti:‌

fiducia‌ ‌ paura‌‌‌

≠‌

nel‌ ‌

progresso‌,‌ ‌nella‌ ‌

democratizzazione‌,‌‌ da‌‌parte‌‌delle‌‌vecchie‌‌élite‌‌sociale‌‌e‌‌intellettuali‌‌per‌‌la‌‌‌perdita‌‌

della‌

‌diffusione‌ d

‌ el‌ b

‌ enessere‌ ‌ dei‌ v

‌ ecchi‌ e

‌ quilibri‌ s

‌ ociali,‌

p

‌ er‌ l

‌

a‌ r

‌ abbia‌ e

‌ ‌ l

‌

’irrazionalità‌ d

‌ elle‌ m

‌ asse‌ ‌

prevalenza‌‌di‌‌giudizi‌‌negativi‌

C’era‌‌una‌‌‌ ,‌‌come:‌‌‌

la‌‌crescente‌‌omologazione‌‌degli‌‌individui,‌‌la‌‌perdita‌‌dell’autonomia,‌‌la‌‌passività‌‌

e‌ l

‌

a‌ d

‌ ipendenza‌ n

‌ ei‌ c

‌ onfronti‌ d

‌ elle‌ i

‌

stituzioni,‌ l

‌

’atomizzazione,‌

i

‌

l‌ c

‌ onformismo‌ …

‌ ‌‌ ‌

‌ PROCESSI‌

‌COSTRUTTIVI‌

‌DELLA‌

‌SOCIETÀ‌

‌DI‌

‌MASSA‌ ‌

7‌‌processi‌‌storici‌‌per‌‌la‌‌costruzione‌‌della‌‌società‌‌di‌‌massa‌

Nella‌‌storia‌‌si‌‌riscontrano‌‌‌ ;‌‌partono‌‌dal‌‌19esimo‌‌secolo‌‌e‌‌sono‌‌correlati‌‌

rapporti‌ ‌di‌ ‌interdipendenza‌ ‌e‌ ‌connessione‌

ed‌ ‌intrecciati‌ ‌tra‌ ‌loro‌ ‌da‌ ‌ .‌ ‌Alcuni‌ ‌sono‌ ‌attivi‌ ‌ancora‌ ‌oggi,‌ ‌altri‌ ‌si‌ ‌sono‌ ‌chiusi‌ ‌e‌‌

appartengono‌ a

‌ l‌ p

‌ assato.‌ ‌ riscontro‌‌nel‌‌mondo‌‌occidentale‌‌(Europa‌‌e‌‌USA)‌

Nella‌‌descrizione‌‌dei‌‌processi‌‌si‌‌fa‌‌riferimento‌‌al‌‌loro‌‌‌ ,‌‌ovvero‌‌i‌‌paesi‌‌che‌‌hanno‌‌

conosciuto‌ q

‌ uesti‌ s

‌ viluppi‌ s

‌ torici.‌

A

‌ d‌

o

‌ ggi,‌ s

‌ ono‌ s

‌ tati‌ c

‌ oinvolti‌ a

‌ nche‌

i

‌

‌ p

‌ aesi‌ o

‌ rientali.‌‌ ‌

‌ determinato‌‌dalla‌‌crescita‌‌demografica‌‌di‌‌esso.‌‌Secondo‌‌i‌‌

Il‌‌numero‌‌di‌‌persone‌‌viventi‌‌in‌‌una‌‌città‌‌è‌‌‌

CRESCITA‌

‌DEMOGRAFICA‌ ‌ crescere‌ ‌tendenzialmente‌ ‌dal‌ ‌15esimo‌‌

calcoli‌ ‌dei‌ ‌demografici,‌ ‌la‌ ‌popolazione‌ ‌mondiale‌ ‌inizia‌ ‌a‌ ‌

secolo‌‌seguendo‌‌uno‌‌‌

sviluppo‌‌ininterrotto‌‌(soprattutto‌‌negli‌‌ultimi‌‌secoli).‌ ‌Si‌‌ha‌‌una‌‌‌crescita‌‌sempre‌‌

più‌ r

‌ apida‌ a

‌ ‌

p

‌ artire‌ d

‌ agli‌ a

‌ nni‌ 3

‌ 0‌ d

‌ el‌ 1

‌ 900‌.‌‌ ‌

‌

FATTORI‌

:‌ ‌ sistemi‌‌fognari‌‌più‌‌efficienti;‌‌

‌→‌ ‌creazione‌‌di‌‌‌

● MIGLIORAMENTO‌ ‌DELLE‌ ‌CONDIZIONI‌ ‌IGIENICO-SANITARIE‌

raccolta‌ d

‌ ei‌ r

‌ ifiuti‌‌ p ulizia‌ d

‌ egli‌ a

‌ mbienti‌ d

‌ omestici‌‌

p

‌ eriodica;‌ ‌ (

‌ cura‌ d

‌ ella‌

p

‌ ersona)‌ ‌

→‌ ‌le‌ ‌varie‌ ‌scoperte‌ ‌avvenute‌ ‌in‌ ‌campo‌ ‌medico,‌ ‌farmaceutico‌ ‌e‌ ‌chimico‌‌

● CURE‌ ‌MEDICHE‌ ‌

curare‌‌malattie‌‌che‌‌nel‌‌passato‌‌avevano‌‌un‌‌tasso‌‌di‌‌mortalità‌‌molto‌‌alto.‌‌In‌‌questo‌‌

permette‌‌di‌‌‌

allunga‌ ‌la‌ ‌vita‌ ‌ abbassa‌ ‌il‌ ‌tasso‌ ‌di‌ ‌mortalità‌ ‌infantile‌

modo‌ ‌si‌ ‌ e‌ ‌si‌ ‌ ‌(maggior‌ ‌parte‌ ‌dei‌ ‌neonati‌‌

vaccinazione‌

moriva‌ ‌entro‌ ‌il‌ ‌primo‌ ‌anno‌ ‌di‌ ‌vita).‌ ‌Inoltre,‌ ‌molti‌ ‌si‌ ‌sottopongono‌ ‌alla‌ ‌ ,‌ ‌la‌ ‌quale‌‌

permette:‌ s

‌ opravvivere‌ p

‌ iù‌ a

‌ ‌ l

‌

ungo,‌ m

‌ igliorare‌ l

‌

e‌ c

‌ ondizioni‌ …

‌ ‌‌ ‌

‌→‌ ‌ maggiore‌ ‌capacità‌ ‌di‌ ‌produrre‌ ‌beni‌‌

si‌ ‌accresce‌ ‌una‌ ‌

● MAGGIORE‌ ‌PRODUTTIVITÀ‌ ‌AGRICOLA‌

alimentari‌ ‌che‌ ‌rendono‌ ‌anacronistico‌ ‌il‌ ‌problema‌ ‌delle‌ ‌carestie‌ ‌(anche‌ ‌se‌ ‌nella‌ ‌storia‌‌

numero‌ ‌maggiore‌ ‌di‌ ‌beni‌ ‌sufficienti‌ ‌per‌ ‌nutrirsi,‌‌

ritorneranno).‌ ‌In‌ ‌questo‌ ‌modo‌ ‌si‌ ‌fornisce‌ ‌un‌ ‌

fame‌ ‌ fenomeno‌ circoscritto‌‌‌

facendo‌ ‌si‌ ‌che‌ ‌la‌ ‌ comincia‌ ‌a‌ ‌essere‌ ‌un‌ ‌ ‌sempre‌ ‌più‌ ‌ e‌‌relegato‌‌a‌‌

situazioni‌ e

‌ ccezionali.‌ ‌

‌ crescita‌ ‌ Europa‌ ‌ Nord‌‌America‌

Questa‌ ‌ riguarda‌ ‌prevalentemente‌ ‌l’‌ e‌‌il‌‌‌ ;‌‌si‌‌sposterà‌‌nel‌‌corso‌‌del‌‌900‌‌

nei‌ ‌paesi‌ ‌orientali‌ ‌(Asia,‌ ‌Africa‌ ‌…)‌ ‌dove‌ ‌la‌ ‌crescita‌ ‌sarà‌ ‌sempre‌‌più‌‌impetuosa‌‌grazie‌‌alla‌‌sviluppo‌‌

delle‌ z

‌ one.‌ ‌ spostamento‌ ‌della‌ ‌popolazione‌ ‌dalle‌ ‌campagne‌ alle‌‌città‌‌

URBANIZZAZIONE‌ ‌ In‌ ‌questi‌ ‌anni‌ ‌avviene‌ ‌uno‌ ‌ ‌(zone‌ ‌rurali)‌ ‌

cinte‌ ‌murarie‌ ‌

con‌ ‌l’effetto‌ ‌del‌ ‌loro‌ ‌ampliamento.‌ ‌Nell’800‌ ‌molte‌ ‌città‌ ‌avevano‌ ‌ancora‌ ‌le‌ ‌ (dal‌‌

fatte‌ ‌abbattere‌

medioevo)‌ ‌→‌ ‌vennero‌ ‌ ‌per‌ ‌far‌ ‌si‌ ‌che‌ ‌si‌ ‌potesse‌ ‌ampliare‌ ‌la‌ ‌città‌‌anche‌‌nelle‌‌zone‌‌

limitrofe.‌ I

‌

n‌ q

‌ uesto‌ m

‌ odo‌

l

‌

a‌ c

‌ ittà‌ i

‌

ngloba‌ l

‌

a‌ c

‌ ampagna‌ e

‌ ‌ i

‌

l‌ t

‌ erritorio‌ c

‌ ircostante.‌ ‌

‌ metropoli‌

Questo‌‌ampliamento‌‌crea‌‌grandi‌‌città‌‌che‌‌verranno‌‌poi‌‌definite‌‌‌ ;‌‌un‌‌esempio‌‌è‌‌‌

Londra‌‌‌

che‌‌

crescita‌ ‌esponenziale‌ ‌della‌ ‌popolazione‌

nell’800‌ ‌supera‌ ‌il‌ ‌

milione‌ ‌di‌ ‌abitanti‌

.‌ ‌Avviene‌ ‌una‌ ‌ .‌ ‌Si‌‌

comprende‌ c

‌ ome‌

u

‌ rbanizzazione‌ e

‌ ‌ c

‌ rescita‌ d

‌ emografica‌ s

‌ iano‌ d

‌ ue‌ p

‌ rocessi‌ c

‌ orrelati‌

t

‌ ra‌ l

‌

oro.‌‌ ‌

‌

FENOMENI:‌ ‌

Il‌ ‌più‌ ‌importante‌‌sono‌‌le‌ ‌→‌‌nel‌‌mondo‌‌occidentale‌‌avviene‌‌il‌‌fenomeno‌‌delle‌‌

‌GRANDI‌‌MIGRAZIONI‌

grandi‌ m

‌ igrazioni,‌ i

‌

l‌ q

‌ uale‌

p

‌ uò‌ e

‌ ssere‌ d

‌ i‌ d

‌ ue‌ t

‌ ipi:‌ ‌

➢ breve‌ ‌raggio‌ ‌o‌ ‌locale‌ ‌=‌ ‌spostamento‌ ‌

dalla‌ ‌campagna‌ ‌alla‌ ‌città‌ ‌vicina,‌‌o‌‌al‌‌capitale‌‌della‌‌

regione‌ ‌

➢ lungo‌ ‌raggio‌ ‌=‌ ‌si‌ ‌tratta‌ ‌degli‌ ‌spostamenti‌ ‌transnazionali‌ ‌o‌ ‌transcontinentali‌ ‌(Italiani‌ ‌verso‌‌

l’America);‌ ‌un‌ ‌fenomeno‌ ‌che‌ ‌ancora‌ ‌oggi‌ ‌è‌ ‌presente.‌ ‌I‌ ‌

principali‌ ‌flussi‌ ‌sono‌ ‌quelli‌ ‌verso‌ ‌le‌‌ 2‌ ‌

Americhe‌ ‌

(USA‌ ‌e&zwnj