Scansione metrica di Virgilio Eneide libro VI

Scansione metrica: Virgilio, Eneide, libro VI (Esametri)

Sīc fātūr lăcrĭmāns clāssīque īnmīttĭt hăbēnās, ēt tāndem Eūbŏĭcīs Cūmārum ādlābĭtŭr ōrīs.

Ōbvērtūnt pĕlăgō prōrās, tūm dēntĕ tĕnācīāncŏră fūndābāt nāvīs, ēt lītŏră cūrvaē praētēxūnt pūppēs.

Iŭvĕnūm mănŭs ēmĭcăt ārdēns lītŭs ĭn Hēspĕrĭūm, quaērīt pārs sēmĭnă flāmma ābstrūsa īn vēnīs sĭlĭcīs, pārs dēnsă fĕrārum tēctă răpīt sīlvās, īnvēntăquĕ flūmĭnă mōnstrāt.

Āt pĭŭs Aēnēās ārcēs, quĭbŭs āltŭs Ăpōllŏ praēsĭdĕt, hōrrēndaēquĕ prŏcūl sēcrētă Sĭbŷllaē antrum īnmānĕ pĕtīt, māgnām cuī mēntem ănĭmūmque Dēlĭŭs īnspīrāt vātēs ăpĕrītquĕ fŭtūră.

Iām sŭbĕūnt Trĭvĭaē lūcōs ātque aūrĕă tēctă. Daēdălŭs, ūt fāma ēst, fŭgĭēns Mīnōĭă rēgnă, praēpĕtĭbūs pēnnīs aūsūs sē crēdĕrĕ caēlō, īnsuētūm pĕr ĭtēr gĕlĭdās ēnāvĭt ăd Ārctōs Chālcĭdĭcāquĕ lĕvīs tāndēm sŭpĕr ādstĭtĭt ārcĕ.

Rēddĭtŭs hīs prīmūm tērrīs, tĭbĭ, Phoēbĕ, săcrāvīt rēmĭgĭum ālārūm pŏsŭītque īnmānĭă tēmplă. Īn fŏrĭbūs lētum Āndrŏgĕō, tūm pēndĕrĕ poēnās Cēcrŏpĭdaē iūssī - mĭsĕrūm - sēptēnă quŏtānnīs cōrpŏră nātōrūm; stāt dūctīs sōrtĭbŭs ūrnă; cōntra ēlātă mărī rēspōndēt Gnōsĭă tēllūs:

Hīc crūdēlĭs ămōr taūrī sūppōstăquĕ fūrtō Pāsĭphăē mīxtūmquĕ gĕnūs prōlēsquĕ bĭfōrmīs Mīnōtaūrŭs ĭnēst, Vĕnĕrīs mŏnŭmēntă nĕfāndaē.

Hīc lăbŏr īllĕ dŏmūs ĕt ĭnēxtrīcābĭlĭs ērrōr māgnūm rēgīnaē sĕd ĕnīm mĭsĕrātŭs ămōrēm Daēdălŭs īpsĕ dŏlōs tēcti āmbāgēsquĕ rĕsōlvīt, caēcă rĕgēns fĭlĭō vēstīgĭă.

Tū quŏquĕ māgnām pārtem ŏpĕre īn tāntō, sĭnĕrēt dŏlŏr, Īcăre, hăbērēs. Bīs cōnātŭs ĕrāt cāsūs ēffīngĕre ĭn aūrō, bīs pătrĭaē cĕcĭdērĕ mănūs. Quīn prōtĭnŭs ōmniă pērlĕgĕrēnt ŏcŭlīs, nī iām praēmīssŭs Ăchātēs ādfŏrĕt, ātque ūnā Phoēbī Trĭvĭaēquĕ săcērdōs, Dēĭphŏbē Glaųcī, fātūr quaē tālĭă rēgĭ:

"Nōn hōc īstă sĭbī tēmpūs spēctācŭlă pōscīt nūnc grĕgĕ de īntāctō sēptēm māctārĕ iŭvēncōs praēstĭtĕrīt, tŏtĭdēm lēctās dē mōrĕ bĭdēntīs."

Tālĭbŭs ādfāta Aēnēān - nēc sācră mŏrāntūr iūssă vĭrī - Teūcrōs vŏcăt ālta īn tēmplă săcērdōs.

Ēxcīsum Eūbŏĭcaē lătŭs īngēns rūpĭs ĭn āntrūm, quō lātī dūcūnt ădĭtūs cēntum, ōstĭă cēntūm; ūndĕ rŭūnt tŏtĭdēm vōcēs, rēspōnsă Sĭbŷllaē.

Vēntum ĕrăt ād līmēn, cūm vīrgō "Pōscĕrĕ fātă tēmpŭs" ăĭt: "Dĕŭs ēccĕ dĕūs!" Cuī tālĭă fāntīāntĕ fŏrēs, sŭbĭtō nōn vōltūs, nōn cŏlŏr ūnūs, nōn cōmptaē mānsērĕ cŏmaē, sēd pēctŭs ănhēlūm, ēt răbĭē fĕră cōrdă tŭmēnt, māiōrquĕ vĭdērīnē c mōrtālĕ sŏnāns, ādflāta ēst nūmĭnĕ quāndō iām prŏpĭōrĕ dĕī.

"Cēssās īn vōtă prĕcēsquĕ, Trōs" ăĭt "Aēnēā, cēssās? Nĕque ĕnĭm āntĕ dĕhīscēnt āttŏnĭtaē māgna ōră dŏmūs."

Ēt tālĭă fātă cōntĭcŭīt. Gĕlĭdūs Teūcrīs pēr dūră cŭcūrrīt ōssă trĕmōr, fūndītquĕ prĕcēs rēx pēctŏre ăb īmō:

"Phoēbĕ, grăvīs Troīaē sēmpēr mĭsĕrātĕ lăbōrēs, Dārdănă quī Părĭdīs dērēxtī tēlă mănūs quĕ cōrpŭs ĭn Aēăcĭdaē, māgnās ŏbĕūntĭă tērrās tōt mărĭa īntrāvī dŭcĕ tē pĕnĭtūsquĕ rĕpōstās Māssŷlūm gēntīs praētēntăquĕ Sŷrtĭbŭs ārvă:

Iām tāndem Ītălĭaē fŭgĭēntīs prēndĭmŭs ōrās, hāc Trōiānă tĕnūs fŭĕrīt Fōrtūnă sĕcūtă. Vōs quŏquĕ Pērgămĕaē iām fās ēst pārcĕrĕ gēntī, dīquĕ dĕaēque ōmnēs, quĭbŭs ōbstĭtĭt Īlĭum ĕt īngēns glōrĭă Dārdănĭaē. Tūque, ō sānctīssĭmă vātēs praēscĭă vēntŭrĭ, dā nōn īndēbĭtă pōscōr ēgnă mĕīs fātīs - Lătĭō cōnsīdĕrĕ Teūcrōs ērrāntīsquĕ dĕōs ăgĭtātăquĕ nūmĭnă Troīaē.

Tūm Phoēbō ēt Trĭvĭaē sŏlĭdō dē mārmŏrĕ tēmplūm īnstĭtŭām fēstōsquĕ dĭēs dē nōmĭnĕ Phoēbī.

Tē quŏquĕ māgnă mănēnt rēgnīs pĕnĕtrālĭă nōstrīs: hīc ĕgŏ nāmquĕ tŭās sōrtēs ārcānăquĕ fātă dīctă mĕaē gēntī pōnām lēctōsquĕ săcrābō ālmă, vĭrōs.

Fŏlĭīs tāntūm nē cārmĭnă māndā, nē tūrbātă vŏlēnt răpĭdīs lūdībrĭă vēntīs, īpsă cănās ōrō." Fīnēm dĕdĭt ōrĕ lŏquēndī.

Āt, Phoēbī nōndūm pătĭēns, īnmānĭs ĭn āntrō bācchātūr vātēs, māgnūm sī pēctŏrĕ pōssīt ēxcūssīssĕ dĕūm: tāntō măgĭs īllĕ fătīgātōs răbĭdūm, fĕră cōrdă dŏmāns, fīngītquĕ prĕmēndō.

Ōstĭă iāmquĕ dŏmūs pătŭēre īngēntĭă cēntūm spōntĕ sŭā vātīsquĕ fĕrūnt rēspōnsă pĕr aūrās:

"Ō tāndēm māgnīs pĕlăgī dēfūnctĕ pĕrīclīs, sēd tērraē grăvĭōră mănēnt. Īn rēgnă Lăvīnī Dārdănĭdaē vĕnĭēnt - mītte hąnc dē pēctŏrĕ cūrām - sēd nōn ēt vēnīssĕ vŏlēnt.

Bēlla, hōrrĭdă bēllă, ēt Thŷbrīm mūltō spūmāntēm sānguĭnĕ cērnō.

Nōn Sĭmŏīs tĭbĭ nēc Xānthūs nēc Dōrĭcă cāstră dēfŭĕrīnt, ălĭūs Lătĭō iām pārtŭs Ăchīllēs, nātŭs ĕt īpsĕ dĕā, nēc Teūcrīs āddĭtă Iūnŏ ūsquam ăbĕrīt, cūm tū, sūpplēx īn rēbŭs ĕgēnĭs, quās gēntīs Ĭtălum aūt quās nōn ōrāvĕrĭs ūrbīs!

Caūsă mălī tāntī cōniūnx ĭtĕrum hōspĭtă Teūcrīs ēxtērnīque ĭtĕrūm thălămī. Tū nē cēdĕ mălīs, sēd cōntra aūdēntĭŏr ītō quō tŭă tē fōrtūnă sĭnēt: vĭă prīmă sălūtīs, quōd mĭnĭmē rērīs, Grāiā pāndētŭr ăb ūrbĕ."

Tālĭbŭs ēx ădўtō dīctīs Cŷmaēă Sĭbŷllă hōrrēndās cănĭt āmbāgēs āntrōquĕ rĕmūgīt, ōbscūrīs vēra īnvōlvēns: ĕă frēnă fŭrēntī cōncŭtĭt ēt stĭmŭlōs sūb pēctŏrĕ vērtĭt Ăpōllŏ.

Ūt prīmūm cēssīt fŭrŏr ēt răbĭda ōră quĭērūnt, īncĭpĭt Aēnēās hērōs: "Nōn ūllă lăbōrūm, ō vīrgō, nŏvă mī făcĭēs ĭnŏpīnăvĕ sūrgīt; ōmnĭă praēcēpi ātque ănĭmō mēcum āntĕ pĕrēgī.

Ūnum ōrō: quāndo hīc īnfērnī iānŭă rēgīs dīcĭtŭr ēt tĕnĕbrōsă pălūs Ăchĕrōntĕ rĕfūsō, īre ād cōnspēctūm cārī gĕnĭtōrĭs ĕt ōrăcōntīngāt; dŏcĕās ĭtĕr ēt sācra ōstĭă pāndās. Īllum ĕgŏ pēr flāmmās ēt mīllĕ sĕquēntĭă tēlă ērĭpŭi hīs ŭmĕrīs mĕdĭōque ēx hōstĕ rĕcēpī; īllĕ mĕūm cŏmĭtātŭs ĭtēr, mărĭa ōmnĭă mēcūm ātque ōmnīs caēlīquĕ mĭnās pĕlăgīquĕ fĕrēbāt, īnvălĭdūs, vīrēs ūltrā sōrtēmquĕ sĕnēctaē.

Quīn ūt tē sūpplēx pĕtĕrem ēt tŭā līmĭna ădīrēm, īdem ōrāns māndātă dăbāt. Gnātīquĕ pătrīsquĕ ālmă prĕcōr mĭsĕrērĕ - pŏtēs nāmque ōmnĭă nēc tēnēquī quām lūcīs Hĕcătē praēfēcĭt Ăvērnīs - sī pŏtŭīt Mānīs ārcēssĕrĕ cōniŭgĭs Ōrpheūs Thrēĭcĭā frētūs cĭthărā fĭdĭbūsquĕ cănōrīs, sī frātrēm Pōllūx āltērnā mōrtĕ rĕdēmītītquĕ rĕdītquĕ vĭām tŏtĭēns.

Quīd Thēsĕă māgnūm, quīd mĕmŏrem Ālcīdēn? Ēt mī gĕnŭs āb Iŏvĕ sūmmō." Tālĭbŭs ōrābāt dīctīs ārāsquĕ tĕnēbāt, cūm sīc ōrsă lŏquī vātēs: "Sătĕ sānguĭnĕ dīvōm, Trōs Ānchīsĭădē, făcĭlīs dēscēnsŭs Ăvērnī - nōctēs ātquĕ dĭēs pătĕt ātrī iānŭă Dītīs - sēd rĕvŏcārĕ grădūm sŭpĕrāsque ēvādĕre ăd aūrās, hōc ŏpŭs, hīc lăbŏr ēst.

Paūcī, quōs aēquŭs ămāvīt Iūppĭtĕr aūt ārdēns ēvēxĭt ăd aēthĕră vīrtūs, dīs gĕnĭtī pŏtŭērĕ: tĕnēnt mĕdĭa ōmnĭă sīlvaē, Cōcŷtōsquĕ sĭnū lābēns cīrcūmvĕnĭt ātrō.

Quōd sī tāntŭs ămōr mēntī, sī tāntă cŭpīdŏ bīs Stўgĭōs īnnārĕ lăcūs, bīs nīgră vĭdērĕ Tārtăra, ĕt īnsānō iŭvăt īndūlgērĕ lăbōrī, āccĭpĕ quaē pĕrăgēndă prĭūs: lătĕt ārbŏre ŏpācā aūrĕŭs ēt fŏlĭīs ēt lēntō vīmĭnĕ rāmūs, Iūnōni īnfērnaē dīctūs săcĕr; hūnc tĕgĭt ōmnīs lūcŭs ĕt ōbscūrīs claūdūnt cōnvāllĭbŭs ūmbraē.

Sēd nōn āntĕ dătūr tēllūrĭs ŏpērtă sŭbīrĕ, aūrĭcŏmōs quām quī dēcērpsĕrĭt ārbŏrĕ fētūs. Hōc sĭbĭ pūlchră sŭūm fērrī Prōsērpĭnă mūnūs īnstĭtŭīt: prīmo āvōlsō nōn dēfĭcĭt āltēra aūrĕŭs, ēt sĭmĭlī frōndēscīt vīrgă mĕtāllō.

Ērgo āltē vēstīga ŏcŭlīs ēt rītĕ rĕpērtūm cārpĕ mănū; nāmque īpsĕ vŏlēns făcĭlīsquĕ sĕquētūr, sī tē fātă vŏcānt: ălĭtēr nōn vīrĭbŭs ūllīs vīncĕrĕ nēc dūrō pŏtĕrīs cōnvēllĕrĕ fērrō.

Praētĕrĕā iăcĕt ēxănĭmūm tĭbĭ cōrpŭs ămīcī - heū nēscīs - tōtāmque īncēstāt fūnĕrĕ clāssēm, dūm cōnsūltă pĕtīs nōstrōque īn līmĭnĕ pēndēs. Sēdĭbŭs hūnc rĕfĕr āntĕ sŭīs ēt cōndĕ sĕpūlcrō. Dūc nīgrās pĕcŭdēs; ĕă prīmă pĭācŭlă sūntō. Sīc dēmūm lūcōs Stўgĭs ēt rēgna īnvĭă vīvīs ādspĭcĭēs." Dīxīt prēssōque ōbmūtŭĭt ōrĕ.

Aēnēās maēstō dēfīxūs lūmĭnă vōltūīngrĕdĭtūr, līnquēns āntrūm, caēcōsquĕ vŏlūtātē vēntūs ănĭmō sēcūm: Cuī fīdŭs Ăchātēs īt cŏmĕs ēt părĭbūs cūrīs vēstīgĭă fīgīt.

Mūlta īntēr sēsē vărĭō sērmōnĕ sĕrēbānt, quēm sŏcĭum ēxănĭmēm vātēs, quōd cōrpŭs hŭmāndūm dīcĕrĕt. Ātque īllī Mīsēnum īn lītŏrĕ sīccō, ūt vēnērĕ, vĭdēnt īndīgnā mōrtĕ pĕrēmptūm, Mīsēnum Aēŏlĭdēn, quō nōn praēstāntĭŏr āltēraē rĕ cĭērĕ vĭrōs Mārtēmque āccēndĕrĕ cāntū.

Hēctŏrĭs hīc māgnī fŭĕrāt cŏmĕs, Hēctŏră cīrcūmēt lĭtŭō pūgnās īnsīgnĭs ŏbībăt ĕt hāstā. Pōstquam īllūm vītā vīctōr spŏlĭāvĭt Ăchīllēs, Dārdănĭo Aēnēaē sēsē fōrtīssĭmŭs hērōs āddĭdĕrāt sŏcĭūm, nōn īnfĕrĭōră sĕcūtūs.

Sēd tūm fōrtĕ căvā dūm pērsŏnăt aēquŏră cōnchā, dēmēns, ēt cāntū vŏcăt īn cērtāmĭnă dīvōs, aēmŭlŭs ēxcēptūm Trītōn, sī crēdĕrĕ dīgnum ēst, īntēr sāxă vĭrūm spūmōsa īnmērsĕrăt ūndā.

Ērgo ōmnēs māgnō cīrcūm clāmōrĕ frĕmēbānt, praēcĭpŭē pĭŭs Aēnēās. Tūm iūssă Sĭbŷllaē haūd mŏră, fēstīnānt flēntēs ārāmquĕ sĕpūlcrī cōngĕrĕre ārbŏrĭbūs caēlōque ēdūcĕrĕ cērtānt.

Ītŭr ĭn āntīquām sīlvām, stăbŭla āltă fĕrārūm: prōcūmbūnt pĭcĕaē, sŏnăt īctă sĕcūrĭbŭs īlēx frāxĭnĕaēquĕ trăbēs, cŭnĕīs ēt fīssĭlĕ rōbūr scīndĭtŭr, ādvōlvūnt īngēntīs mōntĭbŭs ōrnōs.

Nēc nōn Aēnēās ŏpĕra īntēr tālĭă prīmūs hōrtātūr sŏcĭōs părĭbūsque āccīngĭtŭr ārmīs.

Ātque haēc īpsĕ sŭō trīstī cūm cōrdĕ vŏlūtāt, ādspēctāns sīlvam īmmēnsam, ēt sīc fōrtĕ prĕcātūr:

"Sī nūnc sē nōbīs īlle aūrĕŭs ārbŏrĕ rāmūs ōstēndāt nĕmŏre īn tāntō! Quāndo ōmnĭă vērē - heū nĭmĭūm - dē tē vātēs, Mīsēnĕ, lŏcūta ēst."

Vīx ĕă fātŭs ĕrāt, gĕmĭnaē cūm fōrtĕ cŏlūmbaē īpsă sŭb ōră vĭrī caēlō vēnērĕ vŏlāntēs ēt vĭrĭdī sēdērĕ sŏlō; tūm māxĭmŭs hērōs mātērnăs ādgnōvĭt ăvēs laētūsquĕ prĕcātūr:

"Ēstĕ dŭcēs, ō sīquă vĭa ēst, cūrsūmquĕ pĕr aūrās dīrĭgĭte īn lūcōs, ŭbĭ pīnguēm dīvĕs ŏpācāt rāmŭs hŭmūm. Tūque ō dŭbĭīs nē dēfĭcĕ rēbūs dīvă părēns."

Sīc ēffātūs, vēstīgĭă prēssīt ōbsērvāns, quaē sīgnă fĕrānt, quō tēndĕrĕ pērgānt.

Pāscēntēs īllaē tāntūm prōdīrĕ vŏlāndō, quāntum ăcĭē pōssēnt ŏcŭlī sērvārĕ sĕquēntūm.

Īnde ŭbĭ vēnēre ād faūcēs grăve ŏlēntĭs Ăvērnī, tōllūnt sē cĕlĕrēs lĭquĭdūmquĕ pĕr āĕră lāpsa ēsēdĭbŭs ōptātīs gĕmĭnā sŭpĕr ārbŏrĕ sīdūnt, dīscŏlŏr ūnde aūrĭ pēr rāmōs aūră rĕfūlsīt.

Quālĕ sŏlēt sīlvīs brūmālī frīgŏrĕ vīscūm frōndĕ vĭrērĕ nŏvā, quōd nōn sŭă sēmĭnăt ārbōs, ēt crŏcĕō fētū tĕrĕtīs cīrcūmdărĕ trūncōs: tālĭs ĕrāt spĕcĭēs aūrī frōndēntĭs ŏpācā īlĭcĕ, sīc lēnī crĕpĭtābāt brāttĕă vēntō.

Cōrrĭpĭt Aēnēās ēxtēmplo ăvĭdūsquĕ rĕfrīngīt cūnctāntem, ēt vātīs pōrtāt sūb tēctă Sĭbŷllaē.

Nēc mĭnŭs īntĕrĕā Mīsēnum īn lītŏrĕ Teūcrī flēbānt ēt cĭnĕri īngrātō sūprēmă fĕrēbānt.

Prīncipĭō pīnguēm taēdīs ēt rōbŏrĕ sēctō īngēntēm strūxērĕ pўrām, cuī frōndĭbŭs ātrīs īntēxūnt lătĕra ēt fērālīs āntĕ cŭprēssōscōnstĭtūūnt, dĕcŏrāntquĕ sŭpēr fūlgēntĭbŭs ārmīs.

Pārs călĭdōs lătĭcēs ĕt ăēna ūndāntĭă flāmmīs ēxpĕdĭūnt cōrpūsquĕ lăvānt frīgēntĭs ĕt ūngūnt. Fīt gĕmĭtūs. Tūm mēmbră tŏrō dēflētă rĕpōnūnt pūrpŭrĕāsquĕ sŭpēr vēstēs, vēlāmĭnă nōtă, cōnĭcĭūnt.

Pārs īngēntī sŭbĭērĕ fĕrētrō, trīstĕ mĭnīstĕrĭum, ēt sūbiēctām mōrĕ părēntūm āvērsī tĕnŭērĕ făcēm. Cōngēstă crĕmānt ūrtūrĕā dōnă, dăpēs, fūsō crātērĕs ŏlīvō.