1
P. VERGILI MARONIS AENEIDOS LIBER QVARTVS
At regina gravi iamdudum saucia cura
vulnus alit venis et caeco carpitur igni.
multa viri virtus animo multusque recursat
gentis honos; haerent infixi pectore vultus
verbaque nec placidam membris dat cura quietem. 5
postera Phoebea lustrabat lampade terras
umentemque Aurora polo dimoverat umbram,
cum sic unanimam adloquitur male sana sororem:
'Anna soror, quae me suspensam insomnia terrent!
quis novus hic nostris successit sedibus hospes, 10
quem sese ore ferens, quam forti pectore et armis!
credo equidem, nec vana fides, genus esse deorum.
degeneres animos timor arguit. heu, quibus ille
iactatus fatis! quae bella exhausta canebat!
si mihi non animo fixum immotumque sederet 15
ne cui me vinclo vellem sociare iugali,
postquam primus amor deceptam morte fefellit;
si non pertaesum thalami taedaeque fuisset,
huic uni forsan potui succumbere culpae.
Anna (fatebor enim) miseri post fata Sychaei 20
coniugis et sparsos fraterna caede penatis
solus hic inflexit sensus animumque labantem
impulit. agnosco veteris vestigia flammae.
sed mihi vel tellus optem prius ima dehiscat
vel pater omnipotens adigat me fulmine ad umbras, 25
pallentis umbras Erebo noctemque profundam,
ante, pudor, quam te violo aut tua iura resolvo.
ille meos, primus qui me sibi iunxit, amores
abstulit; ille habeat secum servetque sepulcro.'
sic effata sinum lacrimis implevit obortis. 30
At:
avversativa
Regina: nominativo
regina, ae, f. I,
Gravi: ablativo d’agente
gravis, e, agg. II classe,
Iamdudum: ormai
avverbio,
Saucia: nominativo
saucius, a, um, agg.
Cura: gravi.
sta con Cura, ae, f. I
Vulnus: accusativo
vulnus, vulnĕris, n. III,
Alit: alo,
ind. pres. is, alui, altum, alĕre, III, alimentare, nutrire
venis: ablativo locativo pl.
vena, ae, f. I, con elisione di in
caeco: nascosto, ablativo d’agente, igni
caecus, a, um, agg., ha qui valore passivo e significa sta con
carpitur: carpo,
ind.pres.pass. is, carpsi, carptum, carpĕre, III prendere, attraversare
igni: ablativo
ignis, ignis, m. abl. –i, -e, III,
multa : virtus,
agg. riferito a = magnus, a, um, agg.
viri: genitivo sing.
vir, viri, m., gen.pl. anche virum, II,
virtus: nominativo
virtus, virtūtis, f., abl. anche –i, III,
animo: ablativo stato in luogo
animus, i, m. II
multusque: honos
multus, a, um, agg. riferito a
recursat: rĕcurso,
ind.pres. rĕcursas, rĕcursāre = tornare alla mente, ricordare
gentis: genitive,
gens, gentis, f. III stirpe
honos: nominativo
honos/honor, honoris, m. III,
haerent: haerĕo,
ind.pres. haeres, haesi, haesum, haerēre = essere fisso, persistere
infixi: infigo,
infixus, a, um, part.perf. is, infixi, infixum, ĕre, fissare, imprimere, scolpire Participio
voltus verba
predicativo del sogg. da unire a e
pectore: ablativo
pectus, pectoris, n. III,
vultus:
vultus, vultus, m. IV plurale poetico 2
verbaque: accusativo plu.
verbum, i, n.
Placidam:
placida, ae, I accusativo
Membris: dativo pl.
membrum, i, n.
Cura: nominativo
cura, ae, f. I
Quietem:quies, accusativo
quiētis, f. III
Postera: Aurora
attributo di
Phoebea: lampade
Phoebeius, a, um, agg. con = metafora per designare il sole = Phoebea-Lampade:
Perifrasi
Lampade: ablative sing.
lampas, lampadis, f. III,
Terras: accusativo, pl.,
terra, ae, f. le terre
Umentemque: accusativo
umens, umentis, part. pres. [umeo, es, ēre], agg. II classe
Aurora:
aurora, ae I
Polo: Abl. di allontanamento
polus, i, m.
Dimoverat: dīmŏvĕo,
piucch. congiunt. dīmŏves, dimovi, dimotum, dīmŏvēre = allontanare, rimuovere
cum:
Introduce una temporale
unanimam:
unanimus, a, um, agg.
Adloquitur: adlŏquor,
pres.ind. adlŏquĕris, adlocutus sum, adlŏquĕre = parlare, rivolgersi a
male sana: male
L’avverbio si accompagna ad agg. sanus, a, um, per creare un senso negativo
sororem:
soror, sorōris, f. III
suspensam :
suspensus, a, um, part. perf. [suspendo, is, suspendi, suspensum, ĕre]
insomnia: accusativo plur.
insomnium, ii, n. II,
Terrent: terrĕo,
ind.pres. terres, terrui, territum, terrēre = spaventare, impaurire
Quis:
pronome che qui ha funzione esclamativa = *quem
Novos > novus: nominativo
novus, a, um, agg.
hic: nominativo
pron. dim. hic, haec, hoc
nostris: abl. plur
noster, nostra, nostrum, agg. e pron. poss.
Successit: succēdo,
perf. ind. succēdis, successi, successum, succēdĕre = giungere, avvicinarsi,
sedibus: abl. plur. nostris
sedes, sedis, f. III sta con
hospes: nominativo
hospes, hospĭtis, m. III
*quem
Sese: accusativo
pron. rifl. di 3 pers. sing. e pl.
ore:
os, oris, ablativo di limitazione
ferens: fĕro,
part. pres. fĕrs, tuli, latum, fĕrre = mostrarsi, rivelarsi
quam:
introduce inter. ind.
forti: ablativo di qualità
fortis, e, agg. II classe
pectore: ablativo di qualità
pectus, pectoris, n. III,
armis: ablativo di qualità
arma, orum, n. pl.
credo: crēdo,
crēdis, credidi, creditum, crēdĕre = credere
vana:
vanus, a, um, agg.
fides:
fides, fidĕi, f. Sottinteso « est »
genus: accusativo sing.
genus, genĕris, n. III
esse: eum
sottointeso frequente nell’uso poetico
deorum: genitivo plu.
deus, i, m. II
Degeneres: accusativo pl.
dēgĕnĕr, degenĕris, agg. II
Animos: accusativo pl.
animus, i, m. II
Timor: nominativo
timor, timōris, m. III
arguit: argŭo,
perf. ind. argŭis, argui, argutum, arguire = rivelare, mostrare
quibus: abl. pl. d’agente
pron. relative qui, quae, quod,
ille: nominativo
ille, illa, illud, pron. dim.
iactatus:
part. perf. iactatus, a, um [iacto, iactas, iactavi, iactatum, iactāre = gettare, muovere]
nominativo
fatis: abl. pl. d’agente quibus
fatum, i, n. II sta con
quae: nominativo pl.
pronome con funzione esclamativa
Bella: accusativo pl.
bellum, i, n. II
Exhausta: accusativo pl. bella exhaurĭo,
exhaustus, a, um part. perf. che sta con da exhauris, exhausi,
exhaustum, exhaurīre = sostenere
canebat: căno,
cănis, cecini, cantum, cănĕre = cantare, narrare
si mihi… sederet: sĕdĕo,
Introduce due protasi di un periodo ipotetico dell’irrealt{, sĕdes, sedi, sessum,
sĕdēre = rimanere impresso, essere deciso
animo: Abl. Locativo
animus, i, m. II 3
fixum: accusativo sing.
fixus, a, um part. perf. [figo, is, fixi, fixum, ĕre = fissare]
immotumque: accusativo
immotus, a, um, agg. I
cui: dativo sing.
Sta per Alicui, aliqui, aliqua, aliquod, pron e agg. indef.
Ne:
Introduce una subordinata completiva
Vinclo, ablativo
vinc(u)lum, i, n. II
vellem: volo,
cong. imperf. vis, volui, velle = volere
sociare: sŏcĭo,
inf. sŏcĭas, sociavi, sociatum, sŏcĭāre = unire, associare
iugali: ablativo
iugalis, e, agg. II
postquam … fefellit: fallo,
proposizione temporale. fallis, fefelli, falsum, fallĕre = sfuggire, deludere,
abbandonare
amor:
amor, amoris, m. III
deceptam: accusativo [dēcĭpĭo,
deceptus, a, um part. perf dēcĭpis, decepi, deceptum, decipere =
ingannare, tradire]
morte: ablativo
mors, mortis, f. III
si … non fuisset:
periodo ipotetico dell’irrealt{
pertaesum: accusativo pertaedet,
pertaesus, a, um, part. perf. da pertaesum est, pertaedēre = essere
disgustati
thalami: genitivo
thalamus, i, m. II
taedaeque: Me genitivo
è sottinteso ed è costruito con il (thalami)
huic: dativo
hic, haec, hoc pronome dim.
uni: dativo
unus, a, um (gen. unius; dat. uni)
potui succumbere:
Indicativo nell’apodosi perché la condizione non si è avverata nel passato
possum,
rientrando in quelle espressioni che vanno sotto il nome di falso condizionale. potes, potui,
succumbo,
posse = potere / succumbis, succubui, succubitum, succumbĕre = cedere, piegarsi
culpae: dativo
culpa, ae, f. I
fatebor: fătĕor,
fătĕor, fătēris, fassus sum, fătēri = confessare
fut. ind.
miseri: genitivo
miser, misĕra, misĕrum agg.
post fata : post mortem
proposizione temporale =
Sychaei: genitivo
Sychaeus, i, m. II
Coniugis:
coniugium, ii, m. II
Sparsos ... penatis:
sparsus, a, um, part. perf. [spargo, spargis, sparsi, sparsum, spargĕre = spargere]
accusativo pl. = temporale
Fraterna: ablativo
fraternus, a, um agg.
Caede: ablativo
caedes, caedis, f. III
Solus: nominativo
solus, a, um agg.
Hic: nominativo
hic, haec, hoc
Inflexit: inflīgo,
perf. ind. inflīgis, inflixi, inflictum, infliggere = colpire
Sensus: accusativo pl.
sensus, sensus, m. IV
Labantem:
ha valore prolettico ed equivale ad una subordinata consecutiva ( ita ut labaret) part. pres.
lăbo, lăbas, labavi, lăbāre = vacillare
Impulit: impello,
perf. ind. impellis, impuli, impulsum, impellĕre = colpire, urtare
Agnosco: adgnosco,
ind.pres. adgnoscis, adgnovi, adgnitum, adgnoscĕre = conoscere
Veteris: genitivo flammae
vetus, vetĕris agg. II sta con
Vestigia: accusativo pl.,
vestigium, ii, n. III segno
flammae: genitivo
flamma, ae, f. I
tellus: nominativo
tellus, tellūris, f. III terra,
optem: dehiscat adigat
Congiuntivo desiderativo/ottativo da cui dipendono i completivi e con elisione
di ut
ima: ablativo di origine
imus, a, um agg. dal profondo
Dehiscat e Adigat:
dĕhisco, dĕhiscis, dĕhiscĕre = spaccarsi, aprirsi / ădĭgo, ădĭgis,
Congiuntivi potenziali
adegi, adactum, ădĭgĕre = spingere, scagliare, precipitare
Pater omnipotens:
è Giove per antonomasia
Fulmine: ablativo strum. di mezzo
fulmen, fulminis, n. III
ad umbras: complemento di moto a luogo
umbra, ae, f. I
pallentis:
pallens, pallentis, part. pres. [palleo, es, pallui, ēre= essere o diventare pallido, impallidire]
umbras: acc. pl.
umbra, ae, f. I
Erebi: genitivo
Erebus, i, m., II
Noctemque: accusativo sing.
nox, noctis, f. III
Profundam: accusativo
profundus, a, um agg.
*ante:
temporale 4
pudor: nominativo
pudor, pudōris, m. III personificazione di un concetto astratto
quam:
Riunito ad *Ante per tmesi
te: accusativo
pron. pers.
violo: vĭŏlo,
pres. ind. vĭŏlas, violavi, violatum, vĭŏlāre = violare, oltraggiare
tua: accusativo pl.
pron. poss. tuus, tua, tuum, riferito a iura
iura: accusativo pl.
ius, iūris, n. III
resolvo: rĕsolvo,
ind. pre. rĕsolvis, resolvi, resolutum, rĕsolvĕre = sciogliere, cancellare
qui: nominativo
pron. rel.
sibi: dativo
pron. pers.
iunxit: iungo,
perf. ind. iungis, iunxi, iunctum, iungĕre = unire, congiungere
amores: accusativo pl.
amor, amoris, m. III
abstulit: aufĕro,
perf. ind. aufĕrs, abstuli, ablatum, aufĕrre = portare via
ille: nominativo
pron. dim.
Habeat e Servet: hăbĕo, servo,
Congiuntivi Esortativi hăbes, habui, habitum, hăbēre = avere servas,
servavi, servatum, servāre = custodire, mantenere
Sepulcro: ablativo stato in luogo
sepulcrum, i, n. II
Effata: nominativo [effor,
part. perf. effatus, a, um effāris, effatus sum, affari = parlare, pronunciare,
rivelare]
Sinum: accusativo sing.
sinus, sinus, m. IV
Lacrimis-Obortis: Abl. di abbondanza Obortis
lacrima, ae, f. I o assoluto + Iperbato participio valore
ŏbŏrĭor, ŏbŏrīris, obortus sum, ŏbŏrīri = sorgere, apparire
attivo
Implevit: implĕo,
perf. ind. es, ēvi, ētum, ēre riempire, colmare
Anna refert: 'o luce magis dilecta sorori,
solane perpetua maerens carpere iuventa
nec dulcis natos Veneris nec praemia noris?
id cinerem aut manis credis curare sepultos?
esto: aegram nulli quondam flexere mariti, 35
non Libyae, non ante Tyro; despectus Iarbas
ductoresque alii, quos Africa terra triumphis
dives alit: placitone etiam pugnabis amori?
nec venit in mentem quorum consederis arvis?
hinc Gaetulae urbes, genus insuperabile bello, 40
et Numidae infreni cingunt et inhospita Syrtis;
hinc deserta siti regio lateque furentes
Barcaei. quid bella Tyro surgentia dicam
germanique minas?
dis equidem auspicibus reor et Iunone secunda 45
hunc cursum Iliacas vento tenuisse carinas.
quam tu urbem, soror, hanc cernes, quae surgere regna
coniugio tali! Teucrum comitantibus armis
Punica se quantis attollet gloria rebus!
tu modo posce deos veniam, sacrisque litatis 50
indulge hospitio causasque innecte morandi,
dum pelago desaevit hiems et aquosus Orion,
quassataeque rates, dum non tractabile caelum.'
Luce: ablativo
lux, lucis, f. III e 2° termine di paragone
Magis:
avv. comparativo
Dilecta: diligo, nominativo
dilectus, a, um part. perf. is, dilexi, dilectum, ĕre
Sorori: dativo
soror, sorōris, f. III
Solane:
perpetua: ablativo sing.
perpetuus, a, um, agg.
Maerens: maereo,
maerens, maerentis, part. pres. es, maerŭi, ēre = dolersi, rattristarsi
Carpere: carperis, carpo,
inf. = fut. passivo da is, carpsi, carptum, ĕre = indebolire, consumare
Iuventa: ablativo perpetua
iuventa, ae, f. I sta con
Dulcis: accusativo ?
dulcis, e, agg.
Natos: accusativo pl.
natus, is, m.
Veneris: genitivo
Praemia: accusativo pl.
praemium, ii, n. 5
noris: noveris nosco,
forma sincopata per fut. da noscis, novi, notum, noscĕre
id: curare, cinerem manis = manes
pron. determ. is, ea, id, oggetto di i cui soggetti sono e
cinerem: accusativo
cinis, cinĕris, m. III
manis = manes: accusativo pl.
manes, manium, m. pl.
Credis: credo,
ind. pres. is, credidi, creditum, ere 3a
Sepultos: sepelio, accusativo pl.
sepultus, a, um, part. perf. is, ivi, itum, ire
Esto: sum
imperativo fut. qui con valore concessive e riferito a quell che segue
Aegram: accusativo
aeger, aegra, aegrum agg.
nulli: dativo sing.
nullus, nulla, nullum, agg.
Quondam:
avverbio = un tempo
flexere:
perf. sinc. = flexerunt
mariti: genitivo
maritus, i, m. III
Tyro: abla.
Tyrius, a, um agg.
despectus (est): despicio,
perf. ind. pass. is, despexi, despectum, ĕre
ductoresque: accusativo pl.
doctor, ductōris, m. III
alii: pl.
alius, alia, aliud
Quos: accusativo pl.
pron. rel. terra,
Africa: qui in funzione di aggettivo riferito a ae, f.
Triumphis: ablativo pl. dives
triumphus, i, m. II retto da
Dives: nominativo
dives, divitis, agg. II
Alit: alo,
ind. pres. is, alui, altum, alĕre, III, alimentare, nutrire
Placitone: placeo,
placitus, a, um part. perf. es, placui, placitum, ēre
Pugnabis: pugno
fut. ind.
Amori: : ablativo
amor, amoris, m. III
in mentem: ablativo
mens, mentis, f. III
quorum: genitivo pl.
pron. rel.
Consederis: consido,
cong. perf. is, consēdi, consessum, ĕre = stabilirsi, fermarsi
Arvis: ablativo pl.
arvum, i, n.
Hinc: di qui, da questo
avv.,
Urbes: accusativo pl.
urbs, Urbis, f. III
Genus: accusativo sing.
genus, genĕris, n. III
Insuperabile: accusativo
insuperabilis, insuperabile, agg.
Bello: ablativo
bellum, i, n. II
Infreni: dativo (?)
infrenis, e agg. II
Cingunt: cingo,
ind. pres. is, cinxi, cintum, ĕre
Inhospita: nomin.
inhospitus, a, um, agg. riferito a Syrtis
Hinc:
avv. moto da luogo
Deserta: desĕro, regio
desertus, a, um, part. perf. is, deserŭi, desertum, ĕre sta con
Siti: abl. -i
metonimia, sta per siccità sitis, sitis, f. acc. –im;
regio:
regio, regionis, f. III
lateque: per largo spazio
avverbio
furentes: furo, accu. pl.
furens, furentis, part. pres. is, ĕre, valore di aggettivo
Quid:
interrogativa diretta = perchè
Tyro:
ablativo di provenienza
Surgentia: surgo, accusa. pl.
part. pres. da is, surrexi, surrectum, ĕre = siregere, nascere
dicam:
congiuntivo dubitativo
germanique genitive minas
: germanus, i, m. sta con
minas: accus. pl.
minae, arum, f. pl.
dis … auspicibus: ablativo ablativo
ablativo assoluto / deus, i, m. II / auspicium, ii, n.
reor: reor,
ind. pres rēris, ratus sum, rēri = credere
Iunone secunda: abl
ablativo assoluto secundus, a, um agg.
hunc cursum: accusativo
cursus, cursus, m. IV
Vento: ablativo causale
ventus, i, m. II
Tenuisse: teneo,
inf. perf. es, tenui, tentum, ēre = tenere
carinas: navi
carina, ae, f. per sineddoche =
quam: urbem
predicativo di
cernes: cerno,
cong. pres. is, crevi, cretum, ĕre = vedere
surgere regna: surgo, accusativo pl.
infinitiva is, aurrexi, surrectum, ĕre / regnum, i, n. II
coniugio tali: ablativo di provenienza
coniugium, ii, m. II
Teucrum: genitivo pl.
Teucri, ōrum m. pl. 6
comitantibus armis: comito ablativo pl.
ablativo assoluto comitans, comitantis part. pres. I arma,
abltivo pl.
orum, n. pl.
se attollet: attollo,
cong. pres. is, ĕre = innalzare
quan
Scarica il documento per vederlo tutto.
Scarica il documento per vederlo tutto.
Scarica il documento per vederlo tutto.
Scarica il documento per vederlo tutto.
Scarica il documento per vederlo tutto.
Scarica il documento per vederlo tutto.
Scarica il documento per vederlo tutto.
Scarica il documento per vederlo tutto.
Scarica il documento per vederlo tutto.