Estratto del documento

1

P. VERGILI MARONIS AENEIDOS LIBER QVARTVS

At regina gravi iamdudum saucia cura

vulnus alit venis et caeco carpitur igni.

multa viri virtus animo multusque recursat

gentis honos; haerent infixi pectore vultus

verbaque nec placidam membris dat cura quietem. 5

postera Phoebea lustrabat lampade terras

umentemque Aurora polo dimoverat umbram,

cum sic unanimam adloquitur male sana sororem:

'Anna soror, quae me suspensam insomnia terrent!

quis novus hic nostris successit sedibus hospes, 10

quem sese ore ferens, quam forti pectore et armis!

credo equidem, nec vana fides, genus esse deorum.

degeneres animos timor arguit. heu, quibus ille

iactatus fatis! quae bella exhausta canebat!

si mihi non animo fixum immotumque sederet 15

ne cui me vinclo vellem sociare iugali,

postquam primus amor deceptam morte fefellit;

si non pertaesum thalami taedaeque fuisset,

huic uni forsan potui succumbere culpae.

Anna (fatebor enim) miseri post fata Sychaei 20

coniugis et sparsos fraterna caede penatis

solus hic inflexit sensus animumque labantem

impulit. agnosco veteris vestigia flammae.

sed mihi vel tellus optem prius ima dehiscat

vel pater omnipotens adigat me fulmine ad umbras, 25

pallentis umbras Erebo noctemque profundam,

ante, pudor, quam te violo aut tua iura resolvo.

ille meos, primus qui me sibi iunxit, amores

abstulit; ille habeat secum servetque sepulcro.'

sic effata sinum lacrimis implevit obortis. 30

At:

 avversativa

Regina: nominativo

 regina, ae, f. I,

Gravi: ablativo d’agente

 gravis, e, agg. II classe,

Iamdudum: ormai

 avverbio,

Saucia: nominativo

 saucius, a, um, agg.

Cura: gravi.

 sta con Cura, ae, f. I

Vulnus: accusativo

 vulnus, vulnĕris, n. III,

Alit: alo,

 ind. pres. is, alui, altum, alĕre, III, alimentare, nutrire

venis: ablativo locativo pl.

 vena, ae, f. I, con elisione di in

caeco: nascosto, ablativo d’agente, igni

 caecus, a, um, agg., ha qui valore passivo e significa sta con

carpitur: carpo,

 ind.pres.pass. is, carpsi, carptum, carpĕre, III prendere, attraversare

igni: ablativo

 ignis, ignis, m. abl. –i, -e, III,

multa : virtus,

 agg. riferito a = magnus, a, um, agg.

viri: genitivo sing.

 vir, viri, m., gen.pl. anche virum, II,

virtus: nominativo

 virtus, virtūtis, f., abl. anche –i, III,

animo: ablativo stato in luogo

 animus, i, m. II

multusque: honos

 multus, a, um, agg. riferito a

recursat: rĕcurso,

 ind.pres. rĕcursas, rĕcursāre = tornare alla mente, ricordare

gentis: genitive,

 gens, gentis, f. III stirpe

honos: nominativo

 honos/honor, honoris, m. III,

haerent: haerĕo,

 ind.pres. haeres, haesi, haesum, haerēre = essere fisso, persistere

infixi: infigo,

 infixus, a, um, part.perf. is, infixi, infixum, ĕre, fissare, imprimere, scolpire Participio

voltus verba

predicativo del sogg. da unire a e

pectore: ablativo

 pectus, pectoris, n. III,

vultus:

 vultus, vultus, m. IV plurale poetico 2

verbaque: accusativo plu.

 verbum, i, n.

Placidam:

 placida, ae, I accusativo

Membris: dativo pl.

 membrum, i, n.

Cura: nominativo

 cura, ae, f. I

Quietem:quies, accusativo

 quiētis, f. III

Postera: Aurora

 attributo di

Phoebea: lampade

 Phoebeius, a, um, agg. con = metafora per designare il sole = Phoebea-Lampade:

Perifrasi

Lampade: ablative sing.

 lampas, lampadis, f. III,

Terras: accusativo, pl.,

 terra, ae, f. le terre

Umentemque: accusativo

 umens, umentis, part. pres. [umeo, es, ēre], agg. II classe

Aurora:

 aurora, ae I

Polo: Abl. di allontanamento

 polus, i, m.

Dimoverat: dīmŏvĕo,

 piucch. congiunt. dīmŏves, dimovi, dimotum, dīmŏvēre = allontanare, rimuovere

cum:

 Introduce una temporale

unanimam:

 unanimus, a, um, agg.

Adloquitur: adlŏquor,

 pres.ind. adlŏquĕris, adlocutus sum, adlŏquĕre = parlare, rivolgersi a

male sana: male

 L’avverbio si accompagna ad agg. sanus, a, um, per creare un senso negativo

sororem:

 soror, sorōris, f. III

suspensam :

 suspensus, a, um, part. perf. [suspendo, is, suspendi, suspensum, ĕre]

insomnia: accusativo plur.

 insomnium, ii, n. II,

Terrent: terrĕo,

 ind.pres. terres, terrui, territum, terrēre = spaventare, impaurire

Quis:

 pronome che qui ha funzione esclamativa = *quem

Novos > novus: nominativo

 novus, a, um, agg.

hic: nominativo

 pron. dim. hic, haec, hoc

nostris: abl. plur

 noster, nostra, nostrum, agg. e pron. poss.

Successit: succēdo,

 perf. ind. succēdis, successi, successum, succēdĕre = giungere, avvicinarsi,

sedibus: abl. plur. nostris

 sedes, sedis, f. III sta con

hospes: nominativo

 hospes, hospĭtis, m. III

*quem

 Sese: accusativo

 pron. rifl. di 3 pers. sing. e pl.

ore:

 os, oris, ablativo di limitazione

ferens: fĕro,

 part. pres. fĕrs, tuli, latum, fĕrre = mostrarsi, rivelarsi

quam:

 introduce inter. ind.

forti: ablativo di qualità

 fortis, e, agg. II classe

pectore: ablativo di qualità

 pectus, pectoris, n. III,

armis: ablativo di qualità

 arma, orum, n. pl.

credo: crēdo,

 crēdis, credidi, creditum, crēdĕre = credere

vana:

 vanus, a, um, agg.

fides:

 fides, fidĕi, f. Sottinteso « est »

genus: accusativo sing.

 genus, genĕris, n. III

esse: eum

 sottointeso frequente nell’uso poetico

deorum: genitivo plu.

 deus, i, m. II

Degeneres: accusativo pl.

 dēgĕnĕr, degenĕris, agg. II

Animos: accusativo pl.

 animus, i, m. II

Timor: nominativo

 timor, timōris, m. III

arguit: argŭo,

 perf. ind. argŭis, argui, argutum, arguire = rivelare, mostrare

quibus: abl. pl. d’agente

 pron. relative qui, quae, quod,

ille: nominativo

 ille, illa, illud, pron. dim.

iactatus:

 part. perf. iactatus, a, um [iacto, iactas, iactavi, iactatum, iactāre = gettare, muovere]

nominativo

fatis: abl. pl. d’agente quibus

 fatum, i, n. II sta con

quae: nominativo pl.

 pronome con funzione esclamativa

Bella: accusativo pl.

 bellum, i, n. II

Exhausta: accusativo pl. bella exhaurĭo,

 exhaustus, a, um part. perf. che sta con da exhauris, exhausi,

exhaustum, exhaurīre = sostenere

canebat: căno,

 cănis, cecini, cantum, cănĕre = cantare, narrare

si mihi… sederet: sĕdĕo,

 Introduce due protasi di un periodo ipotetico dell’irrealt{, sĕdes, sedi, sessum,

sĕdēre = rimanere impresso, essere deciso

animo: Abl. Locativo

 animus, i, m. II 3

fixum: accusativo sing.

 fixus, a, um part. perf. [figo, is, fixi, fixum, ĕre = fissare]

immotumque: accusativo

 immotus, a, um, agg. I

cui: dativo sing.

 Sta per Alicui, aliqui, aliqua, aliquod, pron e agg. indef.

Ne:

 Introduce una subordinata completiva

Vinclo, ablativo

 vinc(u)lum, i, n. II

vellem: volo,

 cong. imperf. vis, volui, velle = volere

sociare: sŏcĭo,

 inf. sŏcĭas, sociavi, sociatum, sŏcĭāre = unire, associare

iugali: ablativo

 iugalis, e, agg. II

postquam … fefellit: fallo,

 proposizione temporale. fallis, fefelli, falsum, fallĕre = sfuggire, deludere,

abbandonare

amor:

 amor, amoris, m. III

deceptam: accusativo [dēcĭpĭo,

 deceptus, a, um part. perf dēcĭpis, decepi, deceptum, decipere =

ingannare, tradire]

morte: ablativo

 mors, mortis, f. III

si … non fuisset:

 periodo ipotetico dell’irrealt{

pertaesum: accusativo pertaedet,

 pertaesus, a, um, part. perf. da pertaesum est, pertaedēre = essere

disgustati

thalami: genitivo

 thalamus, i, m. II

taedaeque: Me genitivo

 è sottinteso ed è costruito con il (thalami)

huic: dativo

 hic, haec, hoc pronome dim.

uni: dativo

 unus, a, um (gen. unius; dat. uni)

potui succumbere:

 Indicativo nell’apodosi perché la condizione non si è avverata nel passato

possum,

rientrando in quelle espressioni che vanno sotto il nome di falso condizionale. potes, potui,

succumbo,

posse = potere / succumbis, succubui, succubitum, succumbĕre = cedere, piegarsi

culpae: dativo

 culpa, ae, f. I

fatebor: fătĕor,

 fătĕor, fătēris, fassus sum, fătēri = confessare

fut. ind.

miseri: genitivo

 miser, misĕra, misĕrum agg.

post fata : post mortem

 proposizione temporale =

Sychaei: genitivo

 Sychaeus, i, m. II

Coniugis:

 coniugium, ii, m. II

Sparsos ... penatis:

 sparsus, a, um, part. perf. [spargo, spargis, sparsi, sparsum, spargĕre = spargere]

accusativo pl. = temporale

Fraterna: ablativo

 fraternus, a, um agg.

Caede: ablativo

 caedes, caedis, f. III

Solus: nominativo

 solus, a, um agg.

Hic: nominativo

 hic, haec, hoc

Inflexit: inflīgo,

 perf. ind. inflīgis, inflixi, inflictum, infliggere = colpire

Sensus: accusativo pl.

 sensus, sensus, m. IV

Labantem:

 ha valore prolettico ed equivale ad una subordinata consecutiva ( ita ut labaret) part. pres.

lăbo, lăbas, labavi, lăbāre = vacillare

Impulit: impello,

 perf. ind. impellis, impuli, impulsum, impellĕre = colpire, urtare

Agnosco: adgnosco,

 ind.pres. adgnoscis, adgnovi, adgnitum, adgnoscĕre = conoscere

Veteris: genitivo flammae

 vetus, vetĕris agg. II sta con

Vestigia: accusativo pl.,

 vestigium, ii, n. III segno

flammae: genitivo

 flamma, ae, f. I

tellus: nominativo

 tellus, tellūris, f. III terra,

optem: dehiscat adigat

 Congiuntivo desiderativo/ottativo da cui dipendono i completivi e con elisione

di ut

ima: ablativo di origine

 imus, a, um agg. dal profondo

Dehiscat e Adigat:

 dĕhisco, dĕhiscis, dĕhiscĕre = spaccarsi, aprirsi / ădĭgo, ădĭgis,

Congiuntivi potenziali

adegi, adactum, ădĭgĕre = spingere, scagliare, precipitare

Pater omnipotens:

 è Giove per antonomasia

Fulmine: ablativo strum. di mezzo

 fulmen, fulminis, n. III

ad umbras: complemento di moto a luogo

 umbra, ae, f. I

pallentis:

 pallens, pallentis, part. pres. [palleo, es, pallui, ēre= essere o diventare pallido, impallidire]

umbras: acc. pl.

 umbra, ae, f. I

Erebi: genitivo

 Erebus, i, m., II

Noctemque: accusativo sing.

 nox, noctis, f. III

Profundam: accusativo

 profundus, a, um agg.

*ante:

 temporale 4

pudor: nominativo

 pudor, pudōris, m. III personificazione di un concetto astratto

quam:

 Riunito ad *Ante per tmesi

te: accusativo

 pron. pers.

violo: vĭŏlo,

 pres. ind. vĭŏlas, violavi, violatum, vĭŏlāre = violare, oltraggiare

tua: accusativo pl.

 pron. poss. tuus, tua, tuum, riferito a iura

iura: accusativo pl.

 ius, iūris, n. III

resolvo: rĕsolvo,

 ind. pre. rĕsolvis, resolvi, resolutum, rĕsolvĕre = sciogliere, cancellare

qui: nominativo

 pron. rel.

sibi: dativo

 pron. pers.

iunxit: iungo,

 perf. ind. iungis, iunxi, iunctum, iungĕre = unire, congiungere

amores: accusativo pl.

 amor, amoris, m. III

abstulit: aufĕro,

 perf. ind. aufĕrs, abstuli, ablatum, aufĕrre = portare via

ille: nominativo

 pron. dim.

Habeat e Servet: hăbĕo, servo,

 Congiuntivi Esortativi hăbes, habui, habitum, hăbēre = avere servas,

servavi, servatum, servāre = custodire, mantenere

Sepulcro: ablativo stato in luogo

 sepulcrum, i, n. II

Effata: nominativo [effor,

 part. perf. effatus, a, um effāris, effatus sum, affari = parlare, pronunciare,

rivelare]

Sinum: accusativo sing.

 sinus, sinus, m. IV

Lacrimis-Obortis: Abl. di abbondanza Obortis

lacrima, ae, f. I o assoluto + Iperbato participio valore

ŏbŏrĭor, ŏbŏrīris, obortus sum, ŏbŏrīri = sorgere, apparire

attivo

Implevit: implĕo,

 perf. ind. es, ēvi, ētum, ēre riempire, colmare

Anna refert: 'o luce magis dilecta sorori,

solane perpetua maerens carpere iuventa

nec dulcis natos Veneris nec praemia noris?

id cinerem aut manis credis curare sepultos?

esto: aegram nulli quondam flexere mariti, 35

non Libyae, non ante Tyro; despectus Iarbas

ductoresque alii, quos Africa terra triumphis

dives alit: placitone etiam pugnabis amori?

nec venit in mentem quorum consederis arvis?

hinc Gaetulae urbes, genus insuperabile bello, 40

et Numidae infreni cingunt et inhospita Syrtis;

hinc deserta siti regio lateque furentes

Barcaei. quid bella Tyro surgentia dicam

germanique minas?

dis equidem auspicibus reor et Iunone secunda 45

hunc cursum Iliacas vento tenuisse carinas.

quam tu urbem, soror, hanc cernes, quae surgere regna

coniugio tali! Teucrum comitantibus armis

Punica se quantis attollet gloria rebus!

tu modo posce deos veniam, sacrisque litatis 50

indulge hospitio causasque innecte morandi,

dum pelago desaevit hiems et aquosus Orion,

quassataeque rates, dum non tractabile caelum.'

Luce: ablativo

 lux, lucis, f. III e 2° termine di paragone

Magis:

 avv. comparativo

Dilecta: diligo, nominativo

 dilectus, a, um part. perf. is, dilexi, dilectum, ĕre

Sorori: dativo

 soror, sorōris, f. III

 Solane:

perpetua: ablativo sing.

 perpetuus, a, um, agg.

Maerens: maereo,

 maerens, maerentis, part. pres. es, maerŭi, ēre = dolersi, rattristarsi

Carpere: carperis, carpo,

 inf. = fut. passivo da is, carpsi, carptum, ĕre = indebolire, consumare

Iuventa: ablativo perpetua

 iuventa, ae, f. I sta con

Dulcis: accusativo ?

 dulcis, e, agg.

Natos: accusativo pl.

 natus, is, m.

Veneris: genitivo

 Praemia: accusativo pl.

 praemium, ii, n. 5

noris: noveris nosco,

 forma sincopata per fut. da noscis, novi, notum, noscĕre

id: curare, cinerem manis = manes

 pron. determ. is, ea, id, oggetto di i cui soggetti sono e

cinerem: accusativo

 cinis, cinĕris, m. III

manis = manes: accusativo pl.

 manes, manium, m. pl.

Credis: credo,

 ind. pres. is, credidi, creditum, ere 3a

Sepultos: sepelio, accusativo pl.

 sepultus, a, um, part. perf. is, ivi, itum, ire

Esto: sum

 imperativo fut. qui con valore concessive e riferito a quell che segue

Aegram: accusativo

 aeger, aegra, aegrum agg.

nulli: dativo sing.

 nullus, nulla, nullum, agg.

Quondam:

 avverbio = un tempo

flexere:

 perf. sinc. = flexerunt

mariti: genitivo

 maritus, i, m. III

Tyro: abla.

 Tyrius, a, um agg.

despectus (est): despicio,

 perf. ind. pass. is, despexi, despectum, ĕre

ductoresque: accusativo pl.

 doctor, ductōris, m. III

alii: pl.

 alius, alia, aliud

Quos: accusativo pl.

 pron. rel. terra,

 Africa: qui in funzione di aggettivo riferito a ae, f.

Triumphis: ablativo pl. dives

 triumphus, i, m. II retto da

Dives: nominativo

 dives, divitis, agg. II

Alit: alo,

 ind. pres. is, alui, altum, alĕre, III, alimentare, nutrire

Placitone: placeo,

 placitus, a, um part. perf. es, placui, placitum, ēre

Pugnabis: pugno

 fut. ind.

Amori: : ablativo

 amor, amoris, m. III

in mentem: ablativo

 mens, mentis, f. III

quorum: genitivo pl.

 pron. rel.

Consederis: consido,

 cong. perf. is, consēdi, consessum, ĕre = stabilirsi, fermarsi

Arvis: ablativo pl.

 arvum, i, n.

Hinc: di qui, da questo

 avv.,

Urbes: accusativo pl.

 urbs, Urbis, f. III

Genus: accusativo sing.

 genus, genĕris, n. III

Insuperabile: accusativo

 insuperabilis, insuperabile, agg.

Bello: ablativo

 bellum, i, n. II

Infreni: dativo (?)

 infrenis, e agg. II

Cingunt: cingo,

 ind. pres. is, cinxi, cintum, ĕre

Inhospita: nomin.

 inhospitus, a, um, agg. riferito a Syrtis

Hinc:

 avv. moto da luogo

Deserta: desĕro, regio

 desertus, a, um, part. perf. is, deserŭi, desertum, ĕre sta con

Siti: abl. -i

 metonimia, sta per siccità sitis, sitis, f. acc. –im;

regio:

 regio, regionis, f. III

lateque: per largo spazio

 avverbio

furentes: furo, accu. pl.

 furens, furentis, part. pres. is, ĕre, valore di aggettivo

Quid:

 interrogativa diretta = perchè

Tyro:

 ablativo di provenienza

Surgentia: surgo, accusa. pl.

 part. pres. da is, surrexi, surrectum, ĕre = siregere, nascere

dicam:

 congiuntivo dubitativo

germanique genitive minas

 : germanus, i, m. sta con

minas: accus. pl.

 minae, arum, f. pl.

dis … auspicibus: ablativo ablativo

 ablativo assoluto / deus, i, m. II / auspicium, ii, n.

reor: reor,

 ind. pres rēris, ratus sum, rēri = credere

Iunone secunda: abl

 ablativo assoluto secundus, a, um agg.

hunc cursum: accusativo

 cursus, cursus, m. IV

Vento: ablativo causale

 ventus, i, m. II

Tenuisse: teneo,

 inf. perf. es, tenui, tentum, ēre = tenere

carinas: navi

 carina, ae, f. per sineddoche =

quam: urbem

 predicativo di

cernes: cerno,

 cong. pres. is, crevi, cretum, ĕre = vedere

surgere regna: surgo, accusativo pl.

 infinitiva is, aurrexi, surrectum, ĕre / regnum, i, n. II

coniugio tali: ablativo di provenienza

 coniugium, ii, m. II

Teucrum: genitivo pl.

 Teucri, ōrum m. pl. 6

comitantibus armis: comito ablativo pl.

 ablativo assoluto comitans, comitantis part. pres. I arma,

abltivo pl.

orum, n. pl.

se attollet: attollo,

 cong. pres. is, ĕre = innalzare

quan

Anteprima
Vedrai una selezione di 11 pagine su 47
Eneide IV Virgilio Pag. 1 Eneide IV Virgilio Pag. 2
Anteprima di 11 pagg. su 47.
Scarica il documento per vederlo tutto.
Eneide IV Virgilio Pag. 6
Anteprima di 11 pagg. su 47.
Scarica il documento per vederlo tutto.
Eneide IV Virgilio Pag. 11
Anteprima di 11 pagg. su 47.
Scarica il documento per vederlo tutto.
Eneide IV Virgilio Pag. 16
Anteprima di 11 pagg. su 47.
Scarica il documento per vederlo tutto.
Eneide IV Virgilio Pag. 21
Anteprima di 11 pagg. su 47.
Scarica il documento per vederlo tutto.
Eneide IV Virgilio Pag. 26
Anteprima di 11 pagg. su 47.
Scarica il documento per vederlo tutto.
Eneide IV Virgilio Pag. 31
Anteprima di 11 pagg. su 47.
Scarica il documento per vederlo tutto.
Eneide IV Virgilio Pag. 36
Anteprima di 11 pagg. su 47.
Scarica il documento per vederlo tutto.
Eneide IV Virgilio Pag. 41
Anteprima di 11 pagg. su 47.
Scarica il documento per vederlo tutto.
Eneide IV Virgilio Pag. 46
1 su 47
D/illustrazione/soddisfatti o rimborsati
Acquista con carta o PayPal
Scarica i documenti tutte le volte che vuoi
Dettagli
SSD
Scienze antichità, filologico-letterarie e storico-artistiche L-FIL-LET/04 Lingua e letteratura latina

I contenuti di questa pagina costituiscono rielaborazioni personali del Publisher FEFERONZA92 di informazioni apprese con la frequenza delle lezioni di Lingua e letteratura latina e studio autonomo di eventuali libri di riferimento in preparazione dell'esame finale o della tesi. Non devono intendersi come materiale ufficiale dell'università Università degli Studi di Pisa o del prof Ranucci Giuliano.
Appunti correlati Invia appunti e guadagna

Domande e risposte

Hai bisogno di aiuto?
Chiedi alla community