Biologia vegetale
a.a 2014 – 2015
Prof: Luisa Pistelli
C.d.L.M in chimica e tecnologie farmaceutiche
1
Indice
Introduzione. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . pag. 8
. .
- Organismi autotrofi
- Organismi eterotrofi
- Saprofiti
- Parassiti
Biologia vegetale e botanica farmaceutica. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . pag. 9
.
- I cinque regni
- Il cormo e le cormofite
- Classificazione delle piante
- Definizioni
- Botanica sistematica e tassonomia
- Nomenclatura botanica
Citologia vegetale. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . pag. 10
. .
La cellula. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . pag. 10
. .
- Cellula procariotica
- Cellula eucariotica
La cellula vegetale . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . pag. 13
. .
- Reticolo endoplasmatico
- Apparato del Golgi
- Mitocondri
- Citoscheletro
- Ribosomi
- Nucleo
- Lomasomi
- Sferosomi
- Plastidi. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . pag. 15
. .
- Plastidi pigmentati
- Plastidi privi di pigmenti
- Cloroplasti
- Leucoplasti
- Cromoplasti
- Vacuolo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .pag. 19
.
- Funzioni dei vacuoli
- Processo osmotico
- Succo vacuolare
- Microbodies . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .pag. 25
.
- Parete cellulare . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .pag. 26
.
- Lamella mediana
- Parete primaria
- Parete secondaria
- Punteggiature
- Modificazioni della parete 2
I tessuti . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . pag. 37
. .
Diversi tipi di aggregazione cellulare. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . pag. 37
.
- Colonie
- Apocizi
- Sincizi
- Pseudotessuti
- Tessuti
Organizzazione della pianta e formazione dei diversi tipi di tessuti. . . . . . . . . . . . . . . . . . .pag. 39
Diversi tipi di tessuti. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . pag. 40
- Tessuti meristematici
- Tessuti adulti
Tessuti meristematici o embrionali. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . pag. 40
- Meristemi apicali
- Meristemi intercalari
- Meristemi laterali
- Meristemi avventizi o cicatriziali
- Meristemi primari
- Meristemi secondari
- Il destino delle cellule meristematiche
Tessuti adulti, differenziati o definitivi. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . pag. 43
- Tessuto parenchimatico . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . pag. 43
.
- Parenchima fondamentale
- Parenchima clorofilliano
- Parenchima aerifero
- Parenchima acquifero
- Parenchima conduttore
- Parenchima di riserva
- Tessuto meccanico. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . pag. 46
.
- Tessuto collenchimatico
- Tessuto sclerenchimatico
- Tessuto conduttore. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . pag. 49
.
- Tessuto legnoso o xilema
- Tessuto cribroso o floema
- Fasci cribrovascolari. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . pag. 56
.
- Tessuto tegumentale. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . pag. 59
.
- Epidermide (cutina, cere, peli o tricomi, emergenze, stomi)
- Rizoderma
- Esoderma
- Endoderma
- Sughero
- Tessuti secretori. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . pag. 68
.
- Tessuti secretori esterni
- Tessuti secretori interni 3
Organografia. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .pag. 73
.
Radice. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . pag. 73
- Zona apicale o embrionale
- Zona di differenziazione o di allungamento
- Struttura primaria
- Struttura secondaria
- Apparato allorrizzico
- Apparato omorrizico
Fusto. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . pag. 80
- Apice vegetativo o cono vegetativo
- Zona di determinazione e differenziamento
- Struttura primaria
- Struttura secondaria
- Ramificazioni del fusto
- Tipologie di fusto
- Piante a fusto legnoso
- Metamorfosi del fusto
Foglia. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . pag. 91
- Morfologia
- Funzione
- Formazione
- Foglia di Dicotiledone
- Foglia di Monocotiledone
- Foglia di Gimnosperma
- Struttura delle foglie e disponibilità di acqua
Fiore. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . pag. 98
- Calice
- Corolla
- Androceo
- Gineceo
Infiorescenze. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . .pag. 101
- Infiorescenze monopodiali
- Infiorescenze simpodiali
Frutto. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . pag. 103
- Frutti semplici
- Frutti dirompenti
- Frutti composti
- Infruttescenze
Erbario. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .pag. 107
.
Gimnosperme. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . pag. 107
.
Ginkgophyta. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . .. pag. 107
- Ginkgo Biloba
Coniferophyta. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . pag. 108
- Cupressaceae. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .pag. 108
.
4
- Cupressus sempervirens (cipresso)
- Juniperis communis (ginepro)
- Juniperis sabina
- Pinaceae. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . pag. 110
.
- Pinus pinaster
- Pinus pinea
- Pinus sylvestris
- Pinus halepensis
- Pinus mugo
- Taxaceae. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . pag. 113
.
- Taxus baccata
Angioosperme. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . pag. 114
.
Monocotiledoni. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . pag. 115
- Liliaceae. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . pag. 115
.
- Urginea marittima (scilla)
- Convallaria majalis (mughetto)
- Colchium autumnale (colchico)
- Allium sativum (aglio)
- Aloeaceae. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . pag. 118
.
- Aloe sp.
Dicotiledoni. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . pag. 119
- Lauraceae. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . pag. 119
.
- Laurus nobilis (alloro)
- Cynnamomun camphora (canfora)
- Cinnamomun zeylanicum (cannella di Ceylon)
- Apiaceae o umbrelliferae . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . pag. 121
.
- Foenelicum vulgaris (finocchio)
- Centella asiatica (centella)
- Conium maculatum (cicuta)
- Ranuncolaceae . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . pag. 123
.
- Aconitum napellus (aconito)
- Adonis vernalis (adonide)
- Hydrastis canadensis (idraste)
- Papaveraceae . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . pag. 126
.
- Papaver somniferum (papavero da oppio)
- Papaver rhoes (papavero comune)
- Chelidonium majus (celidonia)
- Cannabaceae . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . pag. 128
.
- Cannabis sativa (canapa)
- Humulus lupulus
- Polygonaceae . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . pag. 130
.
- Rheum palmatum, Rheum officinale (rabarbaro)
- Guttiferae o Clusiaceae . . . ... . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . pag. 131
.
- Hypericum perforatum (iperico)
- Malvaceae . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . pag. 132
5
- Althea officinalis (altea)
- Malva sylvestris (malva)
- Gentianaceae . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . .. pag. 133
- Gentiana lutea (genziana maggiore)
- Loganiaceae . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . .. . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . .. pag. 134
- Strychnos nux – vomica (noce vomica)
- Apocinaceae . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . .. . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . .. pag. 135
- Strophantus hispidus, Strophantus kombe, Strophantus gratus (strofanto)
- Nerium oleander (oleandro)
- Rauwolfia serpentina (rauwolfia)
- Catharanthus roseus (vinca rosea)
- Solanaceae . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . .. . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . .. pag. 138
- Atropa belladonna (belladonna)
- Hyosciamus niger (giusquiamo)
- Datura stramonium (stramonio)
- Lamiaceae . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . .. . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . .. pag. 140
- Salvia officinalis (salvia)
- Melissa officinalis (melissa)
- Rosmarinus officinalis (rosmarino)
- Mentha x piperita (menta piperita)
- Lavandula sp. (lavanda)
- Thymus sp. (timo)
- Scrofulariaceae . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . .. . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . .. . . . . . . . . . . . pag. 144
- Digitalis purpurea (digitale)
- Digitalis lanata (digitale)
- Rubiaceae . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . .. . . . . . . . . . .. . . . . . .. . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . .. . . . . . pag. 146
- Cinchona sp (china)
- Cephaelis ipecacuanha (ipecacuana)
- Coffea arabica (caffè)
- Valerianaceae . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . .. . . . . . . . . . .. . . . . . .. . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . .. . . . . . pag. 149
- Valeriana officinalis (valeriana)
- Centranthus ruber (valeriana rossa)
- Asteraceae o compositae. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . .. . . . . . . . . . .. . . . . . .. . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . .. . . . . . pag. 150
- Artemisia absintium (assenzio maggiore)
- Artemisia annua (seme santo)
- Matricaria chamomilla (camomilla)
- Anthemis nobilis (camomilla romana)
- Silybum marianum (cardo mariano)
- Rutaceae . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . .. . . . . . . . . . .. . . . . . .. . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . .. . . . . . pag. 153
- Citrus aurantium (arancio amaro)
- Monimiaceae . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . .. . . . . . . . . . .. . . . . . .. . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . .. . . . . . pag. 154
- Peumus boldus (boldo)
- Plantaginaceae . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . .. . . . . . . . . . .. . . . . . .. . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . .. . . . . . pag. 154
- Plantago psyllium
- Plantago lanceolata 6
- Brassicaeae o cruciferae . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . .. . . . . . . . . . .. . . . . . .. . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . .. . . . . . pag. 155
- Brassica nigra (senape bianca)
- Sinapis alba (senape bianca)
- Fabaceae . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . .. . . . . . . . . . .. . . . . . .. . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . .. . . . . . pag. 157
- Glycirrhiza glabra (liquirizia)
- Cesalpinaceae . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . .. . . . . . . . . . .. . . . . . .. . . . .. . . . . . . . . . .. . . . . . . .. . . . . . pag. 158
- Cassia angustifolia e Cassia acutifolia (senna)
- Araliaceae . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . .. . . . . . . . . . .. . . . . . .. . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . .. . . . . pag. 159
- Panax ginseng
- Euphorbiaceae . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . .. . . . . . . . . . .. . . . . . .. . . . . . . . . . . . . .. . . . . . pag. 159
- Ricinus communis (ricino)
- Rhamnaceae . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . .. . . . . . . . . . .. . . . . . .. . . . . . . . . . . . . .. . . . . . pag.
Scarica il documento per vederlo tutto.
Scarica il documento per vederlo tutto.
Scarica il documento per vederlo tutto.
Scarica il documento per vederlo tutto.
Scarica il documento per vederlo tutto.
Scarica il documento per vederlo tutto.
Scarica il documento per vederlo tutto.
Scarica il documento per vederlo tutto.
-
Appunti Biologia vegetale e botanica farmaceutica
-
Appunti di Biologia vegetale e botanica farmaceutica
-
Appunti di Biologia vegetale e botanica farmaceutica
-
Appunti Biologia vegetale con elementi di botanica farmaceutica