Estratto del documento

DISPENSA DI STUDIO

ENTOMOLOGIA

Appunti a lezione, materiale del corso, verifiche, integrazioni e sintesi

A CUR A D I

Samuele Daverio

A.A. 2025/2026 – aggiornata ad agosto 2026

0 PREFAZIONE 7

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

0.1 Che cos’è questo documento . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7

0.2 Come funziona il corso . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7

0.3 Come leggere il documento . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8

0.3.0.1 Struttura

0.3.0.2 Priorità e colori

0.3.0.3 Note

0.3.0.4 Rimandi interni

0.3.0.5 Abbreviazioni e convenzioni

0.3.0.6 Integrazioni e materiali aggiuntivi

0.4 Hai trovato un errore? Segnalalo! . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9

0.5 Oltre la dispensa: la web app di studio . . . . . . . . . . . . . . 9

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11

0.5.1 L’app in pratica

1 INTRODUZIONE 12

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

1.1 Morfologia del progenitore . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 12

1.2 Successo Evolutivo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 12

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 12

1.2.1 Distrubuzione territoriale

1.3 Filogenesi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 12

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 12

1.3.1 Classificazione insetti

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13

1.3.2 Metodi molecolari . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13

1.3.3 Problema classificazione esapodi

il vantaggio della filogenesi molecolare . . . . . . . . . . . . . . . . 13

1.3.4 Strepsiptera: Vertebrati vs Insetti . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13

1.3.5 Embriologia:

2 MORFOLOGIA 13

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

2.1 Capo (tagma anteriore) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14

2.1.1 Posizioni del capo rispetto al torace

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14

2.1.2 Apparato boccale

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15

2.1.3 Antenne

2.2 Torace . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16

2.2.1 Zampe

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17

2.2.2 Ali

2.3 Addome . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17

2.3.1 Ovopositore: . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 18

2.3.2 Adattamenti

3 TEGUMENTALE 18

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

3.1 anatomia (ext int) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 18

→ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 18

3.1.1 Membrana intersegmentale

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 18

3.1.2 Endoscheletro

3.2 Colorazione . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 18

3.3 Mimetismo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19

3.3.1 Criptico . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19

3.3.2 Fanerico 1

3.4 Comunicazione intraspecifica (badge of status) . . . . . . . . . . . 19

4 MUSCOLARE 19

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

4.1 Istologia e ancoraggio all’esoscheletro . . . . . . . . . . . . . . . 19

4.2 Classificazione . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20

4.2.1 Muscoli nei tagmi

4.3 Funzioni aggiuntive . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20

5 RESPIRATORIO (SISTEMA TRACHEALE) 20

. . . . . . . . . . . .

5.1 Generalità . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20

5.2 Adattamenti particolari . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 21

6 DIGERENTE 22

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

6.1 Canale alimentare . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 22

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 22

6.1.1 Stomodeo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 23

6.1.2 Mesentero

6.1.2.1 Membrana peritrofica

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24

6.1.3 Proctodeo

6.2 Classificazione trofica degli insetti . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24

6.2.1 Fitofagi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24

6.2.2 Zoofagi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24

6.2.3 Entomofagi

6.2.3.1 Strepsiptera - parassiti o parassitoidi?

6.3 Adattamenti apparati boccali . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 25

7 CIRCOLATORIO 26

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

7.1 Struttura emocele e dinamica circolatoria . . . . . . . . . . . 27

7.2 Emolinfa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 27

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 27

7.2.1 Emociti

8 IMUNITARIO 28

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

9 ESCRETORE 28

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

9.1 Sistema localizzato . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 28

9.2 Sistema diffuso . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 29

10 NERVOSO 29

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

10.1 Generalità . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 29

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 29

10.1.1 Filogenesi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 30

10.1.2 Trasmissione del segnale nervoso

10.1.2.1 Neuroni

10.1.2.2 Sinapsi e trasmissione elettrica/chimica

10.2 Nervoso degli insetti . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 32

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 32

10.2.1 Centrale

10.2.1.1 Cerebro

10.2.1.2 Gnatocerebro (o ganglio subesofageo)

10.2.1.3 Catena ganglionare ventrale 2 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 33

10.2.2 Viscerale (simpatico/vegetativo)

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 34

10.2.3 Periferico

10.2.3.1 Strutture visive (occhi composti e ocelli) . . . . . . . . . . . . . . . . 34

10.2.4 Digressione sulla danza delle api (facoltativo)

11 SECRETORE 35

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

11.1 Endocrino (ormoni) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 35

11.2 Esocrino . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 35

12 RIPRODUTTORE E SVILUPPO POST-EMBRIONALE 36

.

12.1 Riproduttore maschile . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 36

12.2 Riproduttore femminile . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 37

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 38

12.2.1 Dettagli su ovarioli e uova

12.3 Tipi di riproduzione . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 38

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 39

12.3.1 Prolificazione

12.3.1.1 Tipi

12.3.1.2 Tempi di prolificazione

12.4 Sviluppo Post-Embrionale . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 40

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 40

12.4.1 Fasi muta . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 40

12.4.2 Controllo neurormonale

12.4.2.1 Bilancio ormonale e cambio di stato

13 ORDINI MINORI (NON RICHIESTI NEL RICONOSCIMENTO MA MEGLIO 42

CITARLI) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

13.1 Collembola . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 42

13.2 Thysanura/Zygentoma . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 43

13.3 Ephemeroptera . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 43

13.4 Odonata . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 44

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 45

13.4.1 Zygoptera . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 45

13.4.2 Anisoptera

13.5 Dictyoptera (Dittiotteri) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 45

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 46

13.5.1 Blattodea . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 46

13.5.2 Mantodea

13.6 Isoptera . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 47

13.7 Dermaptera . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 47

13.8 Phasmatodea . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 48

13.9 Orthoptera . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 49

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 50

13.9.1 Ensifera . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 50

13.9.2 Gryllotalpa gryllotalpa

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 50

13.9.3 Caelifera . . . . . . . . . . . . . . . 51

13.9.4 Calliptamus italicus e Dociostaurus maroccanus

13.10Mallophaga . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 51

13.11Anoplura . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 52

13.12Thysanoptera . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 52

3

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 53

13.12.1 Tripide dell’olivo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 53

13.12.2 Predatore di Liothrips oleae

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 54

13.12.3 Tripide della vite . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 54

13.12.4 Tripide dei cereali

13.13Neuroptera . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 54

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 55

13.13.1 Mantispidae . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 55

13.13.2 Chrysopidae . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 55

13.13.3 Myrmeleontidae

13.14Mecoptera . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 56

13.15Trichoptera . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 56

14 HEMIPTERA 56

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

14.1 Caratteristiche dei Rincoti . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 57

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 57

14.1.1 Differenze tra i due sottordini di Rincoti

14.2 Sottordini: Eterotteri . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 58

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 59

14.2.1 Famiglie di Eterotteri acquaioli

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 60

14.2.2 Pyrrhocoridae e Coreidae . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 61

14.2.3 Famiglia dei Pentatomidae

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 63

14.2.4 Tingidae

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 64

14.2.5 Miridae . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 65

14.2.6 Anthocoridae

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 65

14.2.7 Cimicidae

14.3 Sottordine: Omotteri . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 65

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 66

14.3.1 Famiglia delle Cicadidae (cicale)

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 66

14.3.2 Famiglie del gruppo “hoppers”

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 68

14.3.3 Insetti della vite . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 69

14.3.4 Superfamiglia Psilloidea . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 70

14.3.5 Superfamiglia Aleyrodidae . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 70

14.3.6 Superfamiglia Aphididae . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 72

14.3.7 Superfamiglia Coccoidea

15 DIPTERA 74

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

15.1 Caratteristiche dei Ditteri . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 74

15.2 Diptera Nematocera . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 75

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 75

15.2.1 Tipulidae . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 75

15.2.2 Culicidae . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 76

15.2.3 Psychodidae

15.3 Diptera Brachycera . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 76

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 76

15.3.1 Tabanidae

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 76

15.3.2 Asilidae . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 77

15.3.3 Bombyliidae

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 77

15.3.4 Syrphidae . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 77

15.3.5 Tephritidae

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 79

15.3.6 Muscidae . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 79

15.3.7 Tachinidae . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 80

15.3.8 Sarcophagidae 4

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 80

15.3.9 Calliphoridae

16 COLEOPTERA 80

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

16.1 Coleoptera Adephaga . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 81

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 81

16.1.1 Carabidae

16.2 Coleoptera Polyphaga . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 81

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 82

16.2.1 Staphylinidae . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 82

16.2.2 Superfamiglia Scarabeoidea

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 83

16.2.3 Buprestidae

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 84

16.2.4 Elateridae . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 84

16.2.5 Dermestidae . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 85

16.2.6 Coccinellidae . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 85

16.2.7 Tenebrionidae . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 86

16.2.8 Superfamiglia Chrysomeloidea . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 89

16.2.9 Superfamiglia Curculionoidea

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 89

16.2.10 Scolytidae

17 HYMENOPTERA 90

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

17.1 Sottordine: Symphyta . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 90

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 90

17.1.1 Siricidae . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 91

17.1.2 Cimbicidae . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 91

17.1.3 Tenthredinidae

17.2 Sottordine: Apocrita . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 92

(Terebrantia) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 92

17.2.1 Ichneumonidae

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 92

17.2.2 Braconidae . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 93

17.2.3 Aphelinidae . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 93

17.2.4 Cynipidae

(Aculeata) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 94

17.2.5 Scoliidae . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 94

17.2.6 Formicidae

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 95

17.2.7 Vespidae . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 96

17.2.8 Sphecidae

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 96

17.2.9 Apidae

18 LEPIDOPTERA 98

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

18.1 Falene (farfalle notturne) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 99

(Prays . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 99

18.1.1 Yponomeutidae oleae)

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 100

18.1.2 Cossidae (Phthorimaea . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 101

18.1.3 Gelechiidae operculella)

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 102

18.1.4 Tortricidae

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 104

18.1.5 Sesiidae . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 104

18.1.6 Erebidae: Arctiinae

(Ostrin

Anteprima
Vedrai una selezione di 20 pagine su 126
Entomologia agraria - corso completo Pag. 1 Entomologia agraria - corso completo Pag. 2
Anteprima di 20 pagg. su 126.
Scarica il documento per vederlo tutto.
Entomologia agraria - corso completo Pag. 6
Anteprima di 20 pagg. su 126.
Scarica il documento per vederlo tutto.
Entomologia agraria - corso completo Pag. 11
Anteprima di 20 pagg. su 126.
Scarica il documento per vederlo tutto.
Entomologia agraria - corso completo Pag. 16
Anteprima di 20 pagg. su 126.
Scarica il documento per vederlo tutto.
Entomologia agraria - corso completo Pag. 21
Anteprima di 20 pagg. su 126.
Scarica il documento per vederlo tutto.
Entomologia agraria - corso completo Pag. 26
Anteprima di 20 pagg. su 126.
Scarica il documento per vederlo tutto.
Entomologia agraria - corso completo Pag. 31
Anteprima di 20 pagg. su 126.
Scarica il documento per vederlo tutto.
Entomologia agraria - corso completo Pag. 36
Anteprima di 20 pagg. su 126.
Scarica il documento per vederlo tutto.
Entomologia agraria - corso completo Pag. 41
Anteprima di 20 pagg. su 126.
Scarica il documento per vederlo tutto.
Entomologia agraria - corso completo Pag. 46
Anteprima di 20 pagg. su 126.
Scarica il documento per vederlo tutto.
Entomologia agraria - corso completo Pag. 51
Anteprima di 20 pagg. su 126.
Scarica il documento per vederlo tutto.
Entomologia agraria - corso completo Pag. 56
Anteprima di 20 pagg. su 126.
Scarica il documento per vederlo tutto.
Entomologia agraria - corso completo Pag. 61
Anteprima di 20 pagg. su 126.
Scarica il documento per vederlo tutto.
Entomologia agraria - corso completo Pag. 66
Anteprima di 20 pagg. su 126.
Scarica il documento per vederlo tutto.
Entomologia agraria - corso completo Pag. 71
Anteprima di 20 pagg. su 126.
Scarica il documento per vederlo tutto.
Entomologia agraria - corso completo Pag. 76
Anteprima di 20 pagg. su 126.
Scarica il documento per vederlo tutto.
Entomologia agraria - corso completo Pag. 81
Anteprima di 20 pagg. su 126.
Scarica il documento per vederlo tutto.
Entomologia agraria - corso completo Pag. 86
Anteprima di 20 pagg. su 126.
Scarica il documento per vederlo tutto.
Entomologia agraria - corso completo Pag. 91
1 su 126
D/illustrazione/soddisfatti o rimborsati
Acquista con carta o PayPal
Scarica i documenti tutte le volte che vuoi
Dettagli
SSD
Scienze agrarie e veterinarie AGR/11 Entomologia generale e applicata

I contenuti di questa pagina costituiscono rielaborazioni personali del Publisher Samuele_Daverio di informazioni apprese con la frequenza delle lezioni di Entomologia agraria e studio autonomo di eventuali libri di riferimento in preparazione dell'esame finale o della tesi. Non devono intendersi come materiale ufficiale dell'università Università degli Studi di Milano o del prof Manfredini Fabio.
Appunti correlati Invia appunti e guadagna

Domande e risposte

Hai bisogno di aiuto?
Chiedi alla community