Fondamenti di biologia, anatomia e fisiologia
Laurea in Ingegneria Biomedica
Politecnico di Torino
Christian Garzone
2° Semestre 2022/2023
Indice
1 Introduzione alla fisiologia 11
- 1.1 Cosa si studierà? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11
- 1.2 Livelli di organizzazione strutturale . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11
- 1.3 Terminologia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 12
- 1.3.1 Piani del corpo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 12
- 1.3.2 Termini di direzione . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 12
- 1.4 Tessuti . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13
- 1.5 Omeostasi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14
- 1.6 Regolazione a feedback negativo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15
2 Biologia della cellula 17
- 2.1 L’evoluzione . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17
- 2.2 La cellula . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 18
- 2.2.1 Membrana plasmatica . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 18
- 2.2.2 Nucleo cellulare . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19
- 2.2.3 Organuli citoplasmatici . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20
- 2.3 Componenti chimici delle cellule . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 26
- 2.3.1 Composizione chimica . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 26
- 2.3.2 Importanza del pH . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 27
- 2.4 Macromolecole . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 27
- 2.4.1 Carboidrati . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 27
- 2.4.2 Lipidi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 29
- 2.4.3 Proteine . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 31
- 2.4.4 Acidi nucleici . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 34
- 2.4.5 Membrane: struttura e funzione . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 36
- 2.5 Dal DNA alle proteine . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 38
- 2.5.1 Replicazione . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 39
- 2.5.2 Trascrizione . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 39
- 2.5.3 Maturazione dell’RNA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 40
- 2.5.4 Traduzione . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 41
- 2.6 Divisione cellulare . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 42
- 2.6.1 Mitosi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 42
- 2.6.2 Meiosi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 44
3 Segnali elettrici nel sistema nervoso 47
- 3.1 Neurone . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 47
- 3.2 Trasporti di membrana . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 48
- 3.2.1 Membrana citoplasmatica . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 48
3 4 Indice
- 3.2.2 Proteine di membrana . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 49
- 3.2.3 Canali ionici . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 49
- 3.2.4 Diffusione facilitata . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 50
- 3.2.5 Pompa sodio-potassio . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 50
- 3.2.6 Simporti e antiporti . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 51
- 3.2.7 Diffusione semplice e osmosi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 52
- 3.3 Differenze di potenziale . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 52
- 3.3.1 Gradiente di concentrazione e gradiente elettrico . . . . . . . . . . . 52
- 3.3.2 Legge di Nernst . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 53
- 3.3.3 Equazione di Goldman-Hodgkin-Katz . . . . . . . . . . . . . . . . . . 54
- 3.4 Proprietà passive e attive di membrana . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 55
- 3.4.1 Membrana/condensatore . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 55
- 3.4.2 Potenziale d’azione . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 57
- 3.5 Propagazione elettronica . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 62
- 3.5.1 Genesi PA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 62
- 3.5.2 Propagazione risposta passiva . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 64
- 3.5.3 Propagazione del potenziale d’azione . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 66
- 3.5.4 Velocità di conduzione . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 69
- 3.6 Sinapsi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 69
- 3.6.1 Sinapsi chimiche e neurotrasmettitori . . . . . . . . . . . . . . . . . 70
- 3.6.2 Rilascio neurotrasmettitori . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 72
- 3.6.3 Plasticità sinaptica . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 74
- 3.7 Recettori di membrana post-sinaptici . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 78
- 3.8 Sinapsi elettriche . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 80
- 3.9 Tipi di comunicazione tra cellule . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 82
4 Recettori sensoriali 83
- 4.1 Anatomia dell’encefalo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 83
- 4.2 Classificazione sistema nervoso . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 83
- 4.3 Classificazioni recettori sensoriali . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 84
- 4.4 Introduzione aree sensoriali . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 86
- 4.5 Processi recettoriali . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 87
- 4.5.1 Recettori tattili . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 88
- 4.5.2 Nocicettori . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 90
- 4.6 Percezione dello stimolo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 92
- 4.6.1 Potenziale di recettore e potenziale d’azione . . . . . . . . . . . . . . 92
- 4.6.2 Adattamento . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 92
- 4.6.3 Dallo stimolo alla sensazione . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 94
- 4.6.4 Stimolazione e percezione . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 95
5 Sistema nervoso centrale 97
- 5.1 Organizzazione sistema nervoso . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 97
- 5.2 Encefalo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 98
- 5.2.1 Aree associative . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 98
- 5.2.2 Lateralizzazione . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 99
- 5.2.3 Imaging funzionale . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 100
- 5.2.4 Elettroencefalogramma . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 101
- 5.3 Midollo spinale . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 102
- 5.3.1 Nervi spinali e cranici . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 102
- 5.3.2 Dermatomeri . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 103
Indice 5
- 5.3.3 Vie somatosensoriali . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 104
- 5.3.4 Cellule gliali . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 106
- 5.3.5 Liquido cerebrospinale . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 107
- 5.4 Sistema nervoso autonomo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 108
6 Sistema nervoso motorio 111
- 6.1 Organizzazione gerarchica . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 111
- 6.2 Fuso neuromuscolare . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 112
- 6.2.1 Innervazione gamma . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 112
- 6.3 Movimenti riflessi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 113
- 6.3.1 Riflesso patellare . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 113
- 6.3.2 Riflesso flessorio di retrazione . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 113
- 6.4 Movimenti ritmici . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 114
- 6.5 Movimenti posturali . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 115
- 6.6 Movimenti volontari . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 115
- 6.6.1 Feedback e feedforward . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 116
- 6.7 Vie cortico-spinali . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 116
- 6.8 Cervelletto . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 117
7 Fisiologia del muscolo 119
- 7.1 Tessuto muscolare . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 119
- 7.2 Muscolo scheletrico . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 119
- 7.2.1 Fibra muscolare . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 120
- 7.2.2 Sarcomero . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 121
- 7.2.3 Contrazione fibra muscolare . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 122
- 7.2.4 Eccitazione . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 123
- 7.2.5 Contrazione muscolare . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 125
- 7.2.6 Classificazione fibre muscolari . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 128
- 7.2.7 Unità motoria . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 130
- 7.2.8 Controllo della forza . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 131
- 7.2.9 Fatica muscolare . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 133
- 7.2.10 Farmacologia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 134
- 7.3 Muscolo cardiaco . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 134
- 7.4 Muscolo liscio . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 135
8 Apparato cardiocircolatorio: il cuore 137
- 8.1 Quadro generale del sistema circolatorio . . . . . . . . . . . . . . . . . . 137
- 8.2 Anatomia del cuore . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 139
- 8.2.1 Valvole cardiache . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 140
- 8.3 Attività elettrica cardiaca . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 141
- 8.3.1 Sistema di conduzione . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 141
- 8.3.2 Potenziali d’azione cardiaci . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 142
- 8.3.3 Propagazione PA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 143
- 8.3.4 Elettrocardiogramma . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 144
- 8.3.5 Aritmie cardiache . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 148
- 8.4 Meccanica cardiaca . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 150
- 8.4.1 Accoppiamento EC nel muscolo cardiaco . . . . . . . . . . . . . . . . 150
- 8.4.2 Ciclo cardiaco . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 151
- 8.5 Regolazione dell’attività cardiaca . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 153
6 Indice
9 Circolazione sistemica 155
- 9.1 Introduzione anatomica . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 155
- 9.1.1 Grosse arterie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 157
- 9.1.2 Piccole arterie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 157
- 9.1.3 Vene . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 158
- 9.1.4 Struttura vasi sanguigni . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 158
- 9.2 Pressione, flusso, resistenza . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 159
- 9.2.1 Legge di Poiseuille . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 160
- 9.2.2 Velocità e pressione . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 161
- 9.2.3 Effetti vasodilatazione e vasocostrizione . . . . . . . . . . . . . . . . 162
- 9.2.4 Onda pulsatoria . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 162
- 9.2.5 Variazione pressione con la postura . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 163
10 Regolazione pressione arteriosa 165
- 10.1 Misurazione PA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 165
- 10.2 PA media . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 166
- 10.3 Ritorno venoso . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 167
- 10.4 Sistema nervoso autonomo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 167
- 10.4.1 Sistema parasimpatico . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 168
- 10.4.2 Sistema simpatico . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 168
- 10.5 Meccanismi di controllo della PA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 169
- 10.5.1 Meccanismi a breve termine . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 169
- 10.5.2 Meccanismi a medio termine . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 171
- 10.5.3 Meccanismi a lungo termine . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 171
11 Microcircolo capillare 173
- 11.1 Scambi e diffusioni a livello capillare . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 173
- 11.1.1 Composizione del microcircolo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 174
- 11.2 Controllo locale della circolazione . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 176
- 11.3 Compartimenti liquidi dell’organismo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 177
- 11.3.1 Osmosi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 177
- 11.3.2 Filtrazione capillare . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 178
- 11.4 Edema . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 179
12 Sistema respiratorio 181
- 12.1 Anatomia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 181
- 12.2 Meccanica respiratoria . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 183
- 12.2.1 Valori standard di volumi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 185
- 12.2.2 Pneumotorace . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 186
- 12.2.3 Modellizzazione meccanica respiratoria . . . . . . . . . . . . . . . . . 186
- 12.3 Complianza . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 187
- 12.3.1 Surfactante . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 189
- 12.3.2 Alterazioni patologiche . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 189
- 12.3.3 Compliance del sistema toraco-polmonare . . . . . . . . . . . . . . . 190
- 12.4 Controlli clinici . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 191
- 12.5 Circolazione polmonare . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 191
- 12.5.1 Zone di West . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 192
Indice 7
13 Scambi di gas nella respirazione 193
- 13.1 Legge dei gas . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 193
- 13.1.1 Legge di Dalton . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 193
- 13.1.2 Legge di Henry . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 194
- 13.2 Scambio di gas a livello alveolare . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 195
- 13.2.1 Diffusione ossigeno . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 195
- 13.2.2 Diffusione anidride carbonica . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 196
- 13.3 Scambio di gas a livello tessutale . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 197
- 13.3.1 Diffusione ossigeno . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 197
- 13.3.2 Diffusione anidride carbonica . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 197
- 13.4 Trasporto dell’ossigeno . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 197
- 13.4.1 Dissociazione dell’Hb . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 198
- 13.5 Trasporto dell’anidride carbonica . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 200
14 Controllo nervoso della respirazione 201
- 14.1 Pattern generator . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 201
- 14.2 Riflesso chemocettoriale . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 202
- 14.3 Adattamento della respirazione . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 203
- 14.3.1 Respirazione ad alta quota . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 204
- 14.3.2 Condizioni iperbariche . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 204
- 14.3.3 Acclimatazione . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 206
15 Apparato gastro-intestinale 207
- 15.1 Introduzione . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 207
- 15.1.1 Come funziona? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 208
- 15.2 Riflessi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 209
- 15.2.1 Riflesso del vomito . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 210
- 15.3 Motilità . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 210
- 15.3.1 Forze in gioco . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 211
- 15.3.2 Innervazione del sistema digerente . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 211
- 15.3.3 Masticazione e deglutizione . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 212
- 15.3.4 Motilità dello stomaco . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 213
- 15.3.5 Motilità dell’intestino tenue . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 215
- 15.4 Secrezione salivare . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 215
- 15.5 Secrezione gastrica . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 216
- 15.5.1 Cellule della mucosa gastrica . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 216
- 15.5.2 Controllo dell’acidità e secrezione acido cloridrico . . . . . . . . . . . 217
- 15.6 Secrezione pancreatica . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 219
- 15.6.1 Regolazione della secrezione del succo pancreatico . . . . . . . . . 219
- 15.7 Secrezione biliare . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 220
- 15.7.1 Bile . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 221
16 Sistema endocrino 223
- 16.1 Ormoni . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 223
- 16.2 Ipofisi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 224
- 16.2.1 Ipotalamo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 225
- 16.3 Pancreas endocrino . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 226
- 16.3.1 Insulina . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 226
- 16.3.2 Glucagone . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 229
- 16.4 Ghiandole surrenali . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 229
8 Indice
- 16.4.1 Adrenalina . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 230
- 16.4.2 Cortisolo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 230
- 16.4.3 Aldosterone . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 231
17 Sistema immunitario 233
- 17.1 Introduzione . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 233
- 17.2 Infiammazione . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 233
- 17.3 Emopoiesi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 234
- 17.3.1 Linea mieloide . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 234
Scarica il documento per vederlo tutto.
Scarica il documento per vederlo tutto.
Scarica il documento per vederlo tutto.
Scarica il documento per vederlo tutto.
Scarica il documento per vederlo tutto.
Scarica il documento per vederlo tutto.
Scarica il documento per vederlo tutto.
Scarica il documento per vederlo tutto.
-
Appunti di Fondamenti di Biologia Anatomia e Fisiologia
-
Appunti di Fisiologia
-
Appunti Completi Biologia
-
Appunti Fisiologia