Diritto pubblico europeo – lezione 2
Diritt pubbEict iterrtt Utittr Eurtpra Diritt iterrtazittaErMtttptEit Ergittt drEEa ftrza Nascr trEE’trditatrtet - trditatrtet acrfaEtiterrtazittaEr (erataati ta pti - Seaa prteagttisa → stvratieàsr tr diseacca atdatdt ad drgEi Seaa = vtEtteariatrteritiearr Et Seaet accrtatt di stttsearr aEdiritt iterrtazittaEr- ttt rsiser té parEatrtet téattitiserazittr; eaEvtEea vi èuta giurisdizittri ta gEi Seaaptssttt adrrirvivtEtteariatrter.
IE diritt iterrtazittaEr è iE siserta di ttrtr r pritcipi vtEa a rrgtEarr i rapptra era Seaa r aEeristggrt iterrtazittaEie La sua tasciea è setricatrter Ergaea aEEa ftrtazittr drgEi Seaa stvrati ritdiprtdrtai chri it srguiet aEEa Pacr di WrstaEia (1648ti hattt daet viea aE pritt tucErt drEEatdirrta cttutieà iterrtazittaEre.
Daea Ea serutura pariearia di eaEr cttutieài iE dirittiterrtazittaEr si caratrrizza prr iE fatt chr Er futzitti di prtduzittri accrreatrtet r atuazittrctrrciava drEEr ttrtr sttt svtEeri it tatcatza di trgati stvratrditaa agEi Seaai dai stggrtserssii srcttdt iE ttdrEEt drE drcrteratrtet futzittaEre.
IE diritt iterrtazittaEr è ut trditatrtet giuridict srparaet r disatet risprtt agEi trditatrtaiterrti drgEi Seaa; quaEr diritt chr rrgtEa Er rrEazitti era i stggrt iterrtazittaEii è aEerrsì disatetdaE diritt iterrtazittaEr privaeti chr ha itvrcr ad tggrtt Ea discipEita di rapptra iterritdividuaEiitpEicata ptertziaEi cttfit era Erggr tazittaEr r Erggr seratirrae.
Le fonti del diritto internazionale
Lr ftta drE diritt iterrtazittaEre - PritcipaEi ftta di prtduzittr drEEr ttrtr giuridichriterrtazittaEi sttt gEi acctrdi cttcEusi dai stggrt su basr cttsrtsuaEr r vaErvtEi stEt tri rapptrarrciprtci (Trataa = pati acctrdii cttvrtzittit r Ea cttsureuditri tbbEigaetria prr eut i stggrte.
- Cttsureuditi Rsisettt atchr trE diritt tazittaEri ta hattt ut vaEtrr ttEet Eitieaet Si drftiscttt ut fatt ttrtaavt citè ut cttptreatrtet chr virtr rraEizzaet dagEi seaa ittatirra ripreuea r ctt cttatuieà trE ertpt (diueurtieasti ctt E’idra chr qursetcttptreatrtet sia giuridicatrter dtvueti ttraEtrter tbbEigaetrit (tpitit juris actrcrssieaast Er Nazitti Utier si tccupatt di racctgEirrr Er cttsureuditi Sttt E’utica ftter grtrraEr drE diritt iterrtazittaEr = chr vaEr prr Tutti gEi seaa aprrscitdrrr daEEa Etrt stttscrizittr t trtt.
- Trataa Sttt cttr dri ctterat Stttscrit da più Seaa r vitctEatt stEt gEi Seaa chr Ei hattt stttscrit r quitdi accrtaaePtssttt rssrrr biEaerraEi t tuEaEaerraEiipEuriEaerraEi → tt rfcacia grtrraEizzaea Ea Cttvrtzittr di Virtta discipEita cttr si ftrta ut erataet iterrtazittaEri quatdttascri cttr si iterrprreai r quaEi sieuazitti ptssttt drerrtitarr E’attuEEatrtet di uterataet iterrtazittaEr iE diritt iterrtt discipEita cttr si arriva aEEa ptsizittr drEE’IeaEia trE tttrtet it cui virtrcttcEust ut erataet iterrtazittaEre.
La conclusione dei trattati internazionali
Chi cttcEudr iE erataet iterrtazittaEr è stEieatrter iEtitisert drgEi Eserri (pterrr rsrcuavtti ta ttt srtprre It divrrsi Seaa è prrviseti cttr itIeaEiai chr iE parEatrtet ptssa iterrvrtirr prr vrrifcarr E’tprraet drEE’rsrcuavti quatettrtt it rrEazittr ai erataa più riErvatae E’ prrvisea quitdi uta fasr di cttertEEtiauetrizzatdt iE prrsidrter drEEa RrpubbEica IeaEiata aEEa raafca drE erataete.
Prita drEEaraafcai prròi ci drvr rssrrr Ea ftrtuEazittr r E’apprtvazittr di uta Erggr da parer drEParEatrtet chr si rspritrrà ctt ut SI t ctt ut NOe StEt succrssivatrter iE erataetdivrtea vitctEater prr Et Seaet prr iE diritt iterrtazittaEr è itdifrrrter chi frta ut erataeti ta setricatrter èE’rsrcuavt.
Qursa erataa r cttsureuditi vigttt prr iE diritt iterrtazittaEri ta atchr E’trditatrtet iterrttpuò rictttscrrr iE diritt iterrtazittaEri atravrrst iE “ritvit”i citè ut richiatt aEEa ftter drEdiritt iterrtazittaEri chri grazir a qurset ritvit rtera trE ttsert trditatrtet r vi ertva rfrtvaappEicazittre.
Il rinvio
IE ritvit è iE rictttscitrtet trdiater iE quaEr Ea ftter virtr appEicaea r rictttsciueatrE diritt iterrtteEsisettt dur api di ritvite.
Ritvit ttbiEr (prr Er cttsureuditit: ctsìi E’aree 10i pare 1i drEEa Ctsaeuzittr ieaEiata seabiEiscr chr “E’trditatrtet giuridict ieaEiatt si cttftrta aEEr ttrtr di dirittiterrtazittaEr grtrraEtrter rictttsciuer”e Qursea disptsizittr si rifrriscr rscEusivatrteraEEr ttrtr iterrtazittaEi cttsureuditarir; it rrEazittr a qurseri tprra dutqur utprtcrditrtet di adatatrtet auettaact r prrtatrteri itpEicater chr E’trditatrtetitrEEa sua iterrrzzai si cttftrta ctseatertrter aE diritt iterrtazittaEr grtrraEr r aEEr surttdifcazitti→ trditatrtet iterrtt si cttftrta auettaacatrter aE diritt iterrtazittaEr.
Ritvit fsstirrcrtzit (erataat: Quatet aEE’itctrptrazittr dri erataai Ea prassi ieaEiata uaEizza eatet iE prtcrditrtet sprciaEr drEE’trditr d’rsrcuzittr cttertuet it ut attttrtaavt ad htc (chr prr i erataa Ea cui raafca richirdr – it basr aEE’aree 80 Ctsee –E’auetrizzazittr drE ParEatrtet è sprsst Ea serssa Erggr di auetrizzazittrti quatet iEprtcrditrtet trditariti cttsiserter trEE’rtatazittr di ut att ttrtaavt (ErgisEaavt trrgtEatrtearri cttr richirda Ea taerria discipEitaeat di cttertuet idrtact aE erataet→ Erggr chr cttartr E’trditr di rsrcuzittri chr srrvr prr rrcrpirr ut drerrtitaeterataet Eì sprcifcaet (E’trditr di rsrcuzittr è grtrraEtrter cttertuea it uta Erggrtrditaria.
Rango delle norme internazionali
Ratgt drEEr ttrtr iterrtazittaEi itertdttr trEE’trditatrtet iterrtte - Ut prtbErta ptsetsi trEEaprassi r trEEa giurisprudrtza riguarda iE ratgt drEEr ttrtr iterrtazittaEi itertdttrtrEE’trditatrtet iterrtti it paractEarr Ea Etrt prrvaErtza t stccttbrtza risprtt a ttrtrptserritri itcttpaabiEie.
Prr qurEEr cttsureuditariri si riartr chr E’itctrptrazittr trdiater E’aree10i pare 1i Ctseei Er prtvvrda di garatzia ctsaeuzittaEre. Prr qurEEr patzir iE ratgt è itvrcri it EitragrtrraEri qurEEt sersst drE prtvvrditrtet di atuazittr (Erggr ctsaeuzittaEri Erggr trditariaidrcrreti receti saEvt rictttscrrr ad rssr uta sprciaEr “rrsisertza”i ata a farEr prrvaErrr su ttrtrsuccrssivr di pari ratgt (srcttdt ut pritcipit di sprciaEieà sui grtrrisi acctEet trEE’aree 117i 1°ctttai Ctseei cttr riftrtaet daEEa Ee ctsee te 3i2001te.
È itftr da rictrdarr chr aEE’atuazittr r aEE’rsrcuzittr drgEi acctrdi iterrtazittaEi cttctrrtttitrEE’rsrrcizit drEEr risprtvr cttprertzri eut gEi trgati drEEt Seaet (prr Ea cttprertza drEErRrgittii vrdi aree 117i 5° ctttai Ctseet2001 Aree 117i cttta 1e Grazir a qurset aractEt E’trditr di rsrcuzittr si pttr aE di stpra drEEaErggr trditariai atchr sr iE erataet virtr rrcrpiet trdiater uta Erggr trditaria (Ea Erggrsuccrssiva it cttfitt ctt eaEr erataet è iEErgittat.
Gerarchia delle fonti
- Costituzione Si può drftirr Ea ftter drEEr fttai dtvr Ea ftter subtrditaea drvr risprtarr Ea ftterstvratrditaeai sr avvirtr iE ctterarit Ea drerrtitaea ftter è iEErgittaiitvaEidai ta può rssrrrattuEEaea stEt da ut giudicri trE ttsert cast daEEa ctrer CtsaeuzittaEr ieaEiatae Sr iE giudicr ttt EarEitita t ttt Ea itvaEida Ea dirrtvaiErggr prtducr cttutqur ut rfrtte.
- Legge: può rssrrr uta Erggr drE parEatrteti uta Erggr rrgittaEri ut rrfrrrtduti ut drcrretErggr t atchr ut drcrret ErgisEaavte.
- Regolamento
Costituzionalizzazione dell’ordinamento internazionale
Caso delle Nazioni Unite
Nascr ctt Ea stttscrizittr drEEa carea drEEr Nazitti Utier (Aree 2e4ti dtvr si è ptset ut pritcipiti itbasr aEEa quaEr gEi Seaa si drvttt asertrrr daEE’ust r daEEa titaccia drEEa ftrza tiEiearreE’ seaet atribuiet aE CttsigEit di sicurrzza drEEr Nazitti Utier E’itcarict di iterrvrtirr r accrrearreutr Er sieuazitti suE piatt iterrtazittaEr chr vitEitt eutr Er sieuazitti di pacri aggrrssittr ttitaccia drEEa pacre.
L’utica isaeuzittr chr può uaEizzarr Ea ftrza è quitdi iE CttsigEit di sicurrzzaichr rvrteuaEtrter può drcidrrr sr iterrvrtirr ctt drEEr satzitti t tiEieartrtere→ vrracaEizzazittr trE diritt iterrtazittaEr.
Caso del Consiglio d’Europa
NrE 1949 virtr sapuEaet iE erataet iterrtazittaEr chr ha isaeuiet iE CttsigEit d’Eurtpai chr èeut’tra ut’trgatizzazittr iterrtazittaEre ItiziaEtrter rra it ctterapptsizittr aE bEtcct stviract(vaErtza idrtEtgicate Adrsst vi apparertgttt eut gEi Seaa rurtpri (erattr Ea BirEtrussiat r atchraEeri rxerarurtpri (Turchiai Russiai Artrtiai AzrirbaigiatteEEabtra erataa Ergaa aE erta dri dirit fttdatrteaEi r drEEa drttcraziae GEi Seaai sr vtgEitttisttt itvieaa a prrtdrrtr parere.
Utt di qursa erataa è Ea Cttvrtzittr rurtpra dri dirit drEE’uttt (CEDUti isaeuiea trE 1950i aEEaquaEr vi parercipatt tbbEigaetriatrter eut gEi Seaa drE CttsigEit d’Eurtpae E’ ut erataetiterrtazittaEr chr itpttr uta srrir di dirit utati da far risprtarr ai sitgtEi Seaae Nascr cttruta strea di tatifrset idrtEtgict prr ispirarr Er drttcrazir ptsecttutisere.
Nascr ctt E’itertet dirssrrr ut rErtrtet sussidiarit = sprta ai sitgtEi Seaa garatarr i dirit fttdatrteaEi prr E’utttita sr Et Seaet prr quaEchr ragittr ttt rirscr a garatarEii it qurE cast virtr richiataea it tatirrasussidiaria Ea CEDUe Virtr isaeuiea Ea Crer rurtpra prr i dirit drEE’uttt (srdr a Serasburgtt =giurisdizittr tbbEigaetria prr eut gEi Seaa chr iterrprrea r appEica Ea Cttvrtzittr → sitiEr aEdiritt pubbEict.
Qursea cttvrtzittr cttfrriscr aE sitgtEt (quaEsiasi prrstta stggrta aEEa stvratieà di utt Seaetapparertrter aEEa Cttvrtzittri atchr seratirrit iE diritt di rivtEgrrsi aEEa Ctrer (quitdi ttt stEt gEiSeaai cttr trE diritt iterrtazittaEri ta atchr Er prrsttr cttr trE diritt pubbEictte Prita prròiE sitgtEt drvr prrviatrter avrr rsauriet i rictrsi iterrti t dittserarr chr qursa rictrsi iterrti tttsiatt trEEa dispttibiEieà drE sitgtEte.
Es: Ea Ctrer ha attrsst iE rictrst di tigrata chr arrivavatt it IeaEia daEEa Libia r ittrdiaeatrterriptreaa EìSr Ea Ctrer rurtpra dri dirit drEE’uttt dichiara Et Seaet rrspttsabiEr di avrr vitEaet EaCttvrtzittri si Eitiea a dichiararr Et Seaet rrspttsabiEri r eaEvtEea acctrda ut itdrttizzt aEErvittre.
La srtertza drEEa Ctrer ttt itcidr sugEi trditatrta tazittaEi prrò eaEvtEea adtta ictsiddrt “casi piEtea”i quitdi Ea Ctrer rurtpra dri dirit drEE’uttt stsprtdr eut i prtcrssi uguaEir tr prrtdr it visittr stEt utti itdicatdt aE sitgtEt parsr cttr ritrdiarr aEEa vitEazittrsisertaaca (ttdus tprratditi atravrrst Ea ttdifca di uta Erggre I prtcrssi sttt quitdi stsprsiftt a chr Et Seaet ttt ttdifca Ea Erggri aEeritrta sr tri ertpi prrvisa ttt Ea ttdifcai Ea CtrerEt può cttdattarre.
La Ctrer è itptreater suE frtter iterrtt ta atchr suE frtter drEE’Utittr Eurtprae Atchr Ea Ur haut prtprit caeaEtgt dri dirit fttdatrteaEii itsrria trEEa “Carea di Nizza”e Qursa dirit vitctEattEr isaeuzitti rurtprri ta atchr gEi Seaa trtbrii quatdt atuatt iE diritt drEE’Utittr Eurtprae Sri dirit sttt uguaEi aEEa Cttvrtzittr rurtpra dri dirit drEE’uttti i dirit drEEa Carea di Nizza sidrvttt iterrprrearr it cttftrtieà a quatet seabiEiscr Ea Cttvrtzittr rurtpra dri dirit drEE’uttt(CEDUt r Ea Ctrer rurtpra dri dirit drEE’uttte.
Sttt dutqur prrsrta err giudici a difrsa dri dirit fttdatrteaEi:
- La Ctrer CtsaeuzittaEr ieaEiata
- La Ctrer di giusazia drEE’Utittr Eurtpra
- La Ctrer rurtpra dri dirit uttt
*************************************************************************************************************
Orditatrtet iterrtazittaEr = gEi Seaa sttt stggrt di diritt (ttt eatet E’itdividutti tatca uta grrarchiavrracaEri c’è uta giurisdizittr ta gEi Seaa ptssttt stttptrsi vtEtteariatrter ad rssa.
VrracaEizzazittr drE diritt iterrtazittaEr (ctsaeuzittaEizzazittrt: ONU r CttsigEit d’Eurtpa.
CttsigEit d’Eurtpa → 1950: è seaea stttscrita dagEi Seaa Ea Cttvrtzittr Eurtpra dri Dirit drEE’Uttt(CEDUt- caeaEtgt di dirit utati fttdatrteaEi chr drvttt rssrrr risprtaa dagEi Seaa chr Et stttscrivttt- isaeuiscr Ea Ctrer Eurtpra dri Dirit drEE’Uttt (Serasburgtt → diritt iterrtazittaEr; caratrrisacaparactEarr: cttsrter ad tgti itdividut (ttt stEt citaditi drgEi Seaa frtaearit di accrdrrvi r ttt stEatrteragEi Seaa; futzittr sussidiaria: iE sitgtEt drvr prrviatrter rsaurirr eut i gradi drEEa giusazia iterrta(iterrcrta sieuazitti it cui Et Seaet ttt è riusciet a ptrrr ritrdit = rsauritrtet rictrsit; Ea srtertza drEEactrer chr cttdatta utt Seaet ttt drerrtita cttsrgurtzr suE piatt iterrtt (srtertza trratrterdichiaraavati ta Et Seaet si drvr cttutqur atvarr.
Diritto pubblico europeo – lezione 3 (12.10.2017)
Originariamente il singolo individuo prima di arrivare ad accedere alla Corte europea dei dirittidell’uomo doveva sottoporsi ad una Commissione per tentare di giungere ad un accordo con loStato (mediazione) per risolvere la situazione attraverso meccanismi diplomaticiindividuo → Commissione → Corte.
1998: protocollo (= parte del trattato aggiunta successivamente) 12 → elimina tale Commissione →conferire più potere alla Corte, per timore che gli Stati in transizione uscenti dal Regime sovieticonon rispettassero tutti i diritti dell’individuo.
La Corte aveva ancora più casi da seguire → istituiti i Pilot Case = la Corte decide di sospendere icasi simili che le si trovano davanti prendendone solo uno a modello: non ne consta solo laviolazione sistematica di uno Stato, ma guida lo Stato stesso nella sua risoluzione (linee guidapuntuali) e dà un termine temporale allo Stato affinché riesca ad adeguarsi entro tale termine.
Il Comitato dei Ministri = rappresentanti degli esecutivi degli Stati membri del Consiglio d’Europa,che verificano se lo Stato ha preso provvedimenti per risolvere la violazione dichiarata dalla Corte.
Unione europea e Carta di Nizza
Unione Europea → Carta di Nizza (carta dei diritti fondamentali)
- È diritto primario (non è un trattato, ma ha lo stesso valore)
- Vincola le istituzioni UE, ma anche gli Stati quando danno attuazione al diritto dell’UE (laCarta viene applicata solo in situazioni in cui gli Stati danno attuazione al diritto dell’UE)
- I diritti contenuti si ispirano agli stessi diritti della CEDU: quando c’è una conformità tra ledue fonti la Carta di Nizza deve adattarsi alla CEDU → le due fonti interagiscono tra loro
- Art. 532 della Carta → evitare ogni potenziale conflitto con la CEDU, facendo proprial’interpretazione di quest’ultima nei casi di sovrapposizione di tutele per le stesse fattispeciegiuridiche, con l’eccezione nel caso in cui il diritto dell’UE assicuri a questi diritti una tutelamaggiore → pieno ossequio alla CEDU però riserva di libertà di manovra allorché il diritto UEintenda prevedere una disciplina più garantista
Ordinamento internazionale e ordinamento interno
Ordinamento internazionale = diritto interstatuale- Stato come persona giuridica → sovranità → - Stato (Stato moderno, XVI-XVII secolo) →no autorità superiori (par in parem non habet monopolio del diritto e dell’uso legittimo dellaiurisdictionem) forza coercitiva- principio di parità e reciprocità (ordinamento - sovranità → principio di esclusività e spazialità“piatto”) (integrità di un territorio dove vale l’unicoordinamento giuridico dello Stato, rex in regno- 2 fasi di formazione di un trattato suo superiorem non recognoscens imperator est)internazionale: una disciplinata dal dirittointernazionale (Convenzione di Vienna 1969) e - subordinazione gerarchica → enti derivati:l’altra dal diritto interno (norma di recepimento Regione, Provincia, Comune,…per importare una norma all’internodell’ordinamento statale).
Comunità europea = tipo di organizzazione politica che non si ambienta né nella dimensioneinternazionale, in cui pure nasce (trattati), né in quella statale.
Caratteristiche delle organizzazioni internazionali classiche
Caratteristiche comuni delle organizzazioni internazionali classiche (es. Consiglio d’Europa):
- Organo decisionale con rappresentanti esecutivi (rappresentanti di governi nazionali – es:Comitato dei Ministri)
- Si decide all’unanimità perché ogni Stato garantisce la propria sovranità
- Assemblee:
- Non sono mai elette direttamente, ma si tratta di membri che hanno una rappresentanzaindiretta (sono membri del parlamento nazionale che hanno anche questo ulteriore incarico)→ rappresentano i parlamenti nazionali
- Non decidono ma esprimono pareri (poteri consultivi) sugli atti che vengono decisi dagliesecutivi
- Normalmente questi atti non producono automaticamente effetti vincolati per gli Stati membri(soft law = raccomandazioni …)
- No ruolo degli individui
- Talvolta sono previste le Corti, il cui accesso è riservato agli Stati ma non agli individui(eventuale giurisdizione ma no ricorso singolo)
Perché l’UE è diversa da una tipica organizzazione internazionale?
E’ un’ organizzazioneinternazionale sui generis (natura singolare e originale).
UE nasce da trattati, quindi è a tutti gli effetti un’organizzazione internazionale, ma per effetto dellesuccessive modifiche e per effetto delle sentenze della Corte di Giustizia, ha assunto caratteri suoipeculiari (sui generis) → sviluppo graduale → è diventata un’organizzazione sovranazionale(metodo comunitario) vs metodo intergovernativo (organizzazioni internazionali classiche) → tipodi organizzazione politica sovranazionale che non può più essere collocato entro i paradigmi delloius publicum europaeum.
Dalla CECA alla CEE
1951: firma del Trattato di Parigi che istituì la la Comunità europea del carbone e dell’acciaio(CECA) (entrato in vigore nel 1952 con validità di 50 anni → estinto nel 2002, durata limitata).
Scarica il documento per vederlo tutto.
Scarica il documento per vederlo tutto.
Scarica il documento per vederlo tutto.
Scarica il documento per vederlo tutto.
Scarica il documento per vederlo tutto.
Scarica il documento per vederlo tutto.
Scarica il documento per vederlo tutto.
Scarica il documento per vederlo tutto.
-
Appunti diritto pubblico europeo
-
Diritto Pubblico Comparato ed Europeo
-
Diritto pubblico comparato ed europeo
-
Diritto pubblico comparato ed europeo